ΠΩΣ ΚΑΤΑΣΤΡΑΦΗΚΕ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΠΑΛΙΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΚΑΙ ΠΩΣ ΚΤΙΣΤΗΚΕ Ο ΝΕΟΣ

Μέρος 4^ον

Γράφει ο Θεοδόσης Διακογιάννης

Η λαχτάρα των Κώων για την ανοικοδόμηση του νέου ναού στη θέση του παλιού δεν ικανοποιήθηκε. Η Ιταλική Κυβέρνηση των νησιών με την δικαιολογία ότι η Αρχαιολογική Υπηρεσία χρειαζόταν τον χώρο εκείνο για τη συνέχιση των ανασκαφών απέκλεισε αυτή τη λύση.

Φωτό: Διακογιάννης 1

Λεζάντα:

Η επιτροπή πρότεινε στον Ιταλό αρχιτέκτονα R. Petracco να αναλάβει τη μελέτη και τα σχέδια για τη νέα εκκλησία που θα έπρεπε να ήταν Βυζαντινού ρυθμού. Η κυβέρνηση πρότεινε να δώσει τα απαραίτητα χρήματα υπό μορφή δανείου και για την πληρωμή της μελέτης και για την αγορά του οικοπέδου αλλά και για την κατασκευή του ναού.

Φωτό: Διακογιάννης 2

Λεζάντα: Το αρχιτεκτονικό σχέδιο της πρόσοψης του Νέου Αγίου Νικολάου.

(Τα σχέδια φυλάγονται σήμερα στο Αρχείο του Δήμου της Κω. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Δήμο της Κω και ιδιαιτέρως την υπεύθυνη του Αρχείου κυρία Έφη Αναγνωστίδου καθώς και την αρχαιολόγο Σοφία Ντιντιούμη υπεύθυνη της βιβλιοθήκης της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, για την παραχώρηση των αρχιτεκτονικών αυτών σχεδίων και με την ευκαιρία να αναφέρω ότι το φωτογραφικό υλικό που χρησιμοποίησα προέρχεται από το βιβλίο «Ιστορία της Νήσου Κω» του κ. Βασίλη Χατζηβασιλείου από το «Κωακό Πανόραμα 1900-1948» του κ. Αλέκου Μαρκόγλου, από το αρχείο της Δ Εφορείας Βυζαντινών αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου από τη συλλογή του κ. Δημητρίου Γεωργαλλήδη καθώς και από το πλούσιο αρχείο του αγαπητού φίλου Κώστα Κογιόπουλου).

Φωτό: Διακογιάννης 3

Λεζάντα: Τομή και λεπτομέρειες από τα αρχιτεκτονικά σχέδια του

ναού του Ιταλού αρχιτέκτονα R. Petracco.

Ο Mario Lago που ήταν τότε Γενικός Διοικητής Δωδεκανήσου κωλυσιεργούσε και άλλαζε συνεχώς αποφάσεις προφασιζόμενος ότι αν η Ελληνορθόδοξη κοινότητα ή η Μητρόπολη έβαζαν υποθήκη κτήματα που τους ανήκαν και μετά αν δεν μπορούσαν να εξυπηρετήσουν το χρέος τους, το Ιταλικό κράτος θα προέβαινε αναγκαστικά στην κατάσχεση των εκκλησιαστικών και κοινοτικών κτημάτων και ο λαός θα έλεγε τότε ότι η Ιταλική κυβέρνηση πήρε τα κτήματα τους. Στο τέλος ο Lago ξεφούρνισε το μυστικό. Σε γραπτή δήλωση του ανέφερε ότι ο ναός δε θα κτιστεί αν δεν κανονιζόταν πρώτα το θέμα του Αυτοκεφάλου.

Ο Κώστας Κογιόπουλος μου παραχώρησε τρία έγγραφα της Ιταλικής διοίκησης (αναφορές της καραμπινιενερίας) με τα οποία απoδεικνύεται ότι οι Ιταλοί ανησυχούσαν για την στάση των Ελλήνων κατοίκων της Κω λόγω της άρνησης αρχικά της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και του ίδιου του γκουβέρνου στη συνέχεια για την καθυστέρηση της έγκρισης των σχεδίων και της μελέτης για την ανέγερση του νέου Μητροπολιτικού ναού. Ως και τις αγωνιώδεις προσπάθειες του Αρχιμανδρίτη Φιλήμωνα για τη συλλογή χρημάτων παρακολουθούσαν.

Με την άφιξη του νέου Γενικού Διοικητή Δωδεκανήσου του τετράρχη του φασισμού De Vecchi Conte di Val Cismon, ο Αρχιμανδρίτης Φιλήμων επανήλθε στο αίτημα του Κωακού Λαού για την ανέγερση του ναού του νέου Αγίου Νικολάου στην ίδια θέση του παλιού.

Φωτό: Διακογιάννης 4

Σε επίσκεψη του στην Κω ο de Vecchi ο οποίος σημειωτέο ήταν θρησκόληπτος έδωσε την συγκατάθεση του για την ανέγερση του Μητροπολιτικού ναού μετά από ένα γεγονός που τον γέμισε φόβο και προκαταλήψεις. Τα τρία υδροπλάνα που τον έφεραν στην Κω μαζί με την συνοδεία του βρέθηκαν τα ξημερώματα τις 6^ης  Δεκεμβρίου, εορτής του Αγίου Νικολάου, κομματιασμένα, πεταμένα πάνω στο κάστρο της Κω. Όλοι τότε μιλούσαν για θαύμα του Αγίου¹ και ο δήμαρχος (podesta) της Κω Carlo Mochi Sismondi, βρήκε την ευκαιρία να κάμει την εισήγηση του και να αποσπάσει την εντολή ανεύρεσης κατάλληλου οικοπέδου για την ανέγερση του ναού.

Το ιστορικό του θαύματος του Αγίου Νικολάου περιγράφει σε ένα διήγημα με τίτλο «Σπασμένα φτερά στο Κάστρο» ο μεγάλος μας ποιητής Αλέξης Ζερβάνος το οποίο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά σε συνέχειες στο 14^ο φύλλο της εφημερίδας «Τουριστική Κως» της οποίας εκδότης ήταν ο Γεράσιμος Ματθαίος. Το ίδιο διήγημα συμπεριλήφθηκε και στο βιβλίου που εκδόθηκε από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Κλεόβουλος ο Λίνδιος με τον τίτλο «Εν Δωδεκανήσω».

Οι Ιταλοί πρότειναν ο Μητροπολιτικός ναός να χτιστεί στην συνοικία Μπουζουκτά και συγκεκριμένα στο περιβόλι του Ιπποκράτη Σταματιάδη. Ο αρχιμανδρίτης Φιλήμωνας όμως επέμενε προβάλλοντας το γενικό αίτημα του λαού να χτιστεί ο ναός έστω στο ανατολικό τμήμα της πόλης. Έτσι κατέληξαν στη σημερινή θέση του ναού στο περιβόλι του Παύλου Γεωργιάδη, θέση που ικανοποιούσε την επιθυμία των Κώων.

Φωτό: Διακογιάννης 5

Το οικόπεδο στοίχισε στην Ιταλική κυβέρνηση το ποσό των 24.000 λιρετών. Έγινε μειοδοτικός διαγωνισμός για ανάδειξη εργολάβου. Την ανέγερση του ναού ανέλαβε ο άξιος Κώος εργολάβος Αγγελής Γεωργαλλής. Ο ίδιος ο de Vecchi ήλθε στην Κω για να θεμελιώσει τον ναό μέσα σε γενικό ενθουσιασμό των κατοίκων.

Την 24^η Μαρτίου 1937, με ένα ασημένιο μυστρί που κατασκεύασε ο πατέρας μου Νικήτας Διακογιάννης, ο De Vecchi τοποθέτησε τον θεμέλιο λίθο μαζί με μια φιάλη που μέσα της είχαν βάλει την εξής επιγραφή στα ιταλικά:

REGNIANDO ED IMPERANDO S.M. VITTORIO

EMANUELE III.

ESSENDO DUCE DEL FASCISMO BENITO

MUSSOLINI.

ESSENDO GOVERNATORE CIVILE DE VECCHI

CONTE DI VAL CISMON

ESSENDO VICARIO GENERALE PATRIARCALE

ARCHIMANDRITA FILIMONE,

E STATA FONDATA QUESTA CHIESA.

Και το ελληνικό κείμενο που μπήκε κι αυτό στην ίδια φιάλη έλεγε:

ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥΝΤΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΦΩΤΙΟΥ Β΄.

ΕΠΙ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΟΥ

ΦΙΛΗΜΟΝΟΣ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ

ΕΚΤΙΣΘΗ Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΕΝ ΕΤΕΙ 1937.

Τους πανηγυρικούς της ημέρας εκφώνησαν ο Αρχιμανδρίτης Φιλήμωνας ο οποίος ευχαρίστησε τις Ιταλικές αρχές, και ο γυμνασιάρχης Γαβριήλ Παπαθεοφάνους.

Η κατασκευή του νέου Μητροπολιτικού ναού στοίχισε 350.000 λιρέτες που διέθεσε η Ιταλική κυβέρνηση. Οι εργασίες της κατασκευής κράτησαν περίπου 2 χρόνια. Στις αρχές του 1939 το έργο παραδόθηκε από τον εργολάβο.

Φωτό: Διακογιάννης 6

Λεζάντα: Ο περίλαμπρος Νέος Μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Νικολάου.

Στις 24 Μαρτίου του 1939 μέσα σε πανηγυρισμούς και ενθουσιώδεις εκδηλώσεις του Κωακού λαού έγιναν τα εγκαίνια του νέου Μητροπολιτικού ναού του Αγίου Νικολάου από τον Μητροπολίτη Λέρου Απόστολο. Α

Φωτό: Διακογιάννης 7

Λεζάντα: 24 Μαρτίου 1939. Αναμνηστική φωτογραφία μετά την τέλεση των εγκαινίων του Μητροπολιτικού ναού του Αγίου Νικολάου. Διακρίνονται από αριστερά: Δημήτριος Γεωργαλλής, Αγγελής Γεωργαλλής, Πατήρ Ευστάθιος Παπαχαρτοφίλης, Ιερέας Κεφάλου, Μιχαήλ Τριπολίτης, Δημήτριος Κανάρης, Γαβριήλ Τριπολίτης, Νικήτας Διακογιάννης, Αρχιμανδρίτης Φιλήμων Φωτόπουλος, Μητροπολίτης Λέρου κ.κ. Απόστολος, Ιωάννης Ζερβάνος, Γεώργιος Ιωαννίδης, Γεώργιος Σαμαράς, Πατήρ Θεόφιλος Μουζουράκης, Γιαννίκος Τριπολίτης, και Νικόλαος Κάππας.

Ο Αρχιμανδρίτης Φιλήμων Φωτόπουλος εκφώνησε τον πανηγυρικό  λόγο:

Έτσι οι Κώοι, ιδίως οι ενορίτες του Αγίου Νικολάου, που επί 6 χρόνια εκκλησιάζονταν στο στενό και ακατάλληλο παράπηγμα του Σταυρού, μετά από τόσες ταλαιπωρίες, π Έτσι οι Κώοι, ιδίως οι ενορίτες του Αγίου Νικολάου, που επί 6 χρόνια εκκλησιάζονταν στο στενό και ακατάλληλο παράπηγμα του Σταυρού, μετά από τόσες ταλαιπωρίες, πόνους και κόπους είδαν να υψώνεται και πάλι ο μεγαλοπρεπής Μητροπολιτικός τους Ναός.

Τον Σεπτέμβριο του 1945 μετά από απόφαση της Εκκλησιαστικής Επιτροπής χτίστηκε η περίφραξη του οικοπέδου του Ναού.

Τα χρόνια του πολέμου που ακολούθησαν μπορεί να πλήγωσαν τον κενουριοχτισμένο ναό γιατί, από τους βομβαρδισμούς των Γερμανικών στούκας και από τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς στη συνέχεια, στο Ναό προκλήθηκαν αρκετές ζημιές οι οποίες αργότερα επιδιορθώθηκαν. Όμως οι μέρες της λευτεριάς που ακολούθησαν δημιούργησαν ένα νέο πνευματικό, εθνικό και θρησκευτικό κέντρο, το Ναό του Αγίου Νικολάου. 

Εκεί ο λαός της Κω με ζητωκραυγές και με υψωμένα τα λάβαρα πληροφορήθηκε την απόφαση των συμμάχων για την ένωση της Δωδεκανήσου με την μητέρα Ελλάδα.

Εκεί γιόρτασε και την ημέρα της ενσωμάτωσης.

Φωτό: Διακογιάννης 8

Τέλος.