Ο μεγάλος ενεπίγραφος κυλινδρικός βωμός στον Κήπο De Vecchi

Ένα θέμα που ανέπτυξε ο «Γεωδίφης» (Νίκος Ιερομνήμων)

στο https://geogeodifihs.blogspot.com

ΦΩΤΟ: Γεωδίφης

Λεζάντα: «Μενελά̣ου τοῦ Ἀθαναγόρα», Paton-Hicks (1891) 164 (I).

Δεν μπορείς να τον αγνοήσεις αν επισκεφθείς τον Κήπο όπου συνήθιζε να συχνάζει ο αποκρουστικός διοικητής της ιταλοκρατούμενης Κω, Cesare Maria de Vecchi.

Απαντά σχεδόν στο κέντρο του τριγωνικού μικρού πάρκου ιταλικής περιόδου, σε ένα χώρο έξω από το αρχαίο αμυντικό τείχος όπου κυριαρχούσε η θάλασσα τουλάχιστον από τον 4ο αιώνα π.Χ. έως τον 2ο αιώνα μ.Χ., τότε που δεν υπήρχαν το μεσαιωνικό κάστρο και το μεσαιωνικό τείχος των Ιπποτών, πριν ακόμη φτιαχτεί το οθωμανικό νεκροταφείο.

Πρέπει να ήταν ένας σημαντικός βωμός για τους Κώους αν λάβουμε υπόψη τις διαστάσεις και τη διακόσμηση του. Ένας από τους μεγαλύτερους που έχω δει, φτιαγμένος από κωακό μάρμαρο, περίτεχνα διακοσμημένος με κεφάλια ταύρων, κέρατα της Αμάλθειας, γιρλάντες και ταινίες. 

Βρέθηκε στο δρόμο προς τον Κερμετέ-Πλατάνι δηλαδή τη σημερινή Οδό Ασκληπιού, προφανώς επί της πομπικής αρχαίας οδού που συνέδεε την πόλη της Κω με το Ασκληπιείο . Χαραγμένη στη μία πλευρά. Η επιγραφή έχει σβηστεί με εξαίρεση τα γράμματα που είναι χαραγμένα σε ταινίες, και η καταστροφή των οποίων θα είχε προκαλέσει ζημιές στον βωμό γράφει για τον βωμό ο W. Paton, ο Σκωτσέζος επιγραφολόγος ο οποίος τον σημειώνει στο βιβλίο του.

ΦΩΤΟ: Γεωδίφης 1

«Επιτάφιος του Μενέλαου, γιου του Αθαναγόρα».  Στρογγυλός βωμός από λευκό μάρμαρο, με δύο χαραγμένες επιγραφές (αρ. 1250, I-II).  Πλατάνι - 2ος αιώνας π.Χ. - Paton-Hicks (1891) 164 (I) - D. Berges, Rundaltäre (1996) 112, 4 (I) - Ch. Tsouli, Mnēmeia (Diss. 2013) 923 (I).

Πως ή πότε μεταφέρθηκε στον Κήπο παραμένει ένα μυστήριο. Μπορεί να είναι ο ίδιος ο βωμός που δημοσίευσαν οι Dyer και Macmillan, το 1888. Το βέβαιο είναι ότι βρίσκεται στον Κήπο τουλάχιστον από την δεκαετία του ΄20, που φτιάχτηκε το Κυβερνείο από τους Ιταλούς.

Στην αρχαιότητα, οι βωμοί χρησιμοποιούνταν για την τέλεση θυσιών σε θεότητες. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει τόσο σπονδές όσο και θυσίες ζώων.

Τα ρωμαϊκά χρόνια, οι βωμοί συχνά έφεραν χαραγμένο το όνομα του δωρητή και τη θεότητα στην οποία ήταν αφιερωμένος ο βωμός. Ένας από τους σημαντικότερους σωζόμενους ρωμαϊκούς βωμούς είναι ο Ara Pacis, αφιερωμένος από τον Αύγουστο Καίσαρα στην αρχή της Pax Romana στη θεά της ειρήνης, Pax.

Συνήθως ένας κλασικός βωμός αποτελούσε θρησκευτικό χώρο για προσφορές και λειτουργούσε όπως η Αγία Τράπεζα σε χριστιανικό ναό. Χρησιμοποιήθηκε σε εικονοστάσια, προσκυνητάρια ή χώρους όπου τιμούνταν άγιοι και νεκροί.

Όταν ο Χριστιανισμός νομιμοποιήθηκε υπό τον Μεγάλο Κωνσταντίνο και τον Λικίνιο, χτίστηκαν μεγάλα επίσημα εκκλησιαστικά κτίρια, συνήθως με  βωμούς στη μέση του ιερού, οι οποίοι σε όλες τις πρώτες εκκλησίες που χτίστηκαν στη Ρώμη βρισκόταν στο δυτικό άκρο της εκκλησίας. «Όταν οι Χριστιανοί στη Ρώμη του 4ου αιώνα μπορούσαν αρχικά να αρχίσουν ελεύθερα να χτίζουν εκκλησίες, συνήθως τοποθετούσαν το ιερό προς το δυτικό άκρο του κτιρίου, μιμούμενοι το ιερό του Ναού της Ιερουσαλήμ. Αν και στις ημέρες του Ναού της Ιερουσαλήμ ο Αρχιερέας όντως κοιτούσε ανατολικά όταν θυσίαζε το Γιομ Κιπούρ, το ιερό μέσα στο οποίο στεκόταν βρισκόταν στο δυτικό άκρο του Ναού. Η χριστιανική διάταξη και ο προσανατολισμός του Ναού της Ιερουσαλήμ βοήθησε στη δραματοποίηση της σημασίας που αποδίδεται στη θυσία- θάνατο του Ιησού του Αρχιερέα στην Επιστολή προς Εβραίους».

Οι λειτουργοί (επίσκοπος, ιερείς, διάκονοι, υποδιάκονοι, ακόλουθοι) τελούσαν την Ευχαριστία στραμμένοι ανατολικά, προς την είσοδο. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι για το κεντρικό μέρος της εορτής το εκκλησίασμα στράφηκε με τον ίδιο τρόπο. Μετά τον 6ο αιώνα επικράτησε ο αντίθετος προσανατολισμός, με την είσοδο προς τα δυτικά και το βωμό στο ανατολικό άκρο. Στη συνέχεια, οι λειτουργοί και το εκκλησίασμα ήταν στραμμένα προς τα ανατολικά καθ' όλη τη διάρκεια της τελετής, και στη Δυτική Ευρώπη, κατά τον Μεσαίωνα, οι βωμοί άρχισαν να τοποθετούνται μόνιμα στον ανατολικό τοίχο του ιερού.

Ένας σημαντικός βωμός που αξίζει να τονιστεί είναι γνωστός στην πόλη των Αθηνών. Αν δεν είχε χαραχτεί στο δικό μας όνομα θα μπορούσα να υποθέσω ότι ήταν από το  άγνωστο σε εμάς Ιερό των Δώδεκα Θεών της αρχαίας αγοράς, που πρέπει να βρισκόταν κοντά και πιο νότια από τον Κήπο De Vecchi.

Ο αθηναϊκός βωμός έγινε το σημείο μηδέν της πόλης και από το οποίο μετρούνταν οι αποστάσεις στην Αθήνα. Ένα ορόσημο, περίπου του 4ου αιώνα π.Χ., βρέθηκε κοντά στη πύλη για την Ακρόπολη. Σε αυτό η επιγραφή του Βωμού των Δώδεκα Θεών στην Αθήνα γράφει τα εξής:

«Οι αρχές της πόλης με τοποθέτησαν, ένα αξιόπιστο μνημείο για να δείχνω σε όλους τους θνητούς τη μέτρηση της περιπλάνησης τους[ η απόσταση από το βωμό των δώδεκα θεών από το λιμάνι ισούται με 45 στάδια]. 

Ο Ηρόδοτος λέει πως η απόσταση από την Ηλιούπολη έως τη θάλασσα είναι ίδια με την απόσταση «από τον βωμό των Δώδεκα θεών της Αθήνας στο ναό του Ολυμπίου Διός στη Πίζα της Αιγύπτου». Επίσης αναφέρει ότι χρησιμοποιήθηκε ως χώρος ικεσιών και καταφυγίου. Το 519 π.Χ. όταν οι Πλαταιείς εισήλθαν στην Αθήνα αναζητώντας προστασία από τους Θηβαίους ενώ «οι Αθηναίοι εκτελούσαν θυσίες στους δώδεκα θεούς,  οι Πλαταιείς κάθισαν στο βωμό ως ικέτες και έθεσαν εαυτούς υπό προστασία».

Γεωδίφης

Πηγές:

1.Μία από τις παλαιότερες φωτογραφίες της Κω...

https://geogeodifhs.blogspot.com/2022/03/1888.html

2. Inscriptions of Cos-Paton-Hicks (1891)

3.Ιστορίες του Ηροδότου

4. Εγκυκλοπαίδειες Britannica, Βικιπαίδεια
5. https://inscriptions.packhum.org/text/356259?hs=63-71
6. Κήπος De Vecchi

https://geogeodifhs.blogspot.com/2019/04/de-vecchi.html

https://geogeodifhs.blogspot.com/2026/05/de-vecchi.html

7.Ο De Vecchi στην Πλατεία Πλατάνου!

https://geogeodifhs.blogspot.com/2020/03/de-vecchi.html