Η «Βαβελιάδα» του Σταμάτη Ν. Αλαχιώτη: Ένα μυθιστόρημα ιδεών για τον άνθρωπο και την κοινωνία

Η σύγχρονη ελληνική πεζογραφία τα τελευταία χρόνια έχει στραφεί κυρίως προς την ιστορική ανασύνθεση, την προσωπική μνήμη και την ψυχογραφία. Μέσα σε αυτό το λογοτεχνικό τοπίο, η «Βαβελιάδα» του Σταμάτη Ν. Αλαχιώτη ακολουθεί διαφορετική

πορεία, με την ανάδειξη ενός λογοτεχνικού είδους, που σήμερα εμφανίζεται ολοένα και πιο σπάνια: το μυθιστόρημα των Η επιλογή αυτή   τούτου, ο συγγραφέας αντιμετωπίζει τη λογοτεχνία όχι απλώς ως χώρο αισθητικής απόλαυσης, αλλά και ως πεδίο δημόσιου διαλόγου. Η μυθοπλασία λειτουργεί ως αφορμή για να τεθούν σοβαρά ερωτήματα γύρω από την παιδεία, τη δημοκρατία, την προσωπική ευθύνη, την κοινωνική αδιαφορία, την κρίση των αξιών, και την ανθρωπότητα. Ο τίτλος του βιβλίου αποτελεί ήδη ένα πρώτο ερμηνευτικό έναυσμα. Η βιβλική Βαβέλ μετατρέπεται στη Βαβελιάδα σε σύμβολο της σημερινής μας κοινωνίας. Και, όχι επειδή οι άνθρωποι δεν μιλούν την ίδια γλώσσα, αλλά επειδή δυσκολεύονται να επικοινωνήσουν ουσιαστικά. Η σύγχυση δεν αφορά τις λέξεις· αφορά τις αξίες κυρίως. Η αδυναμία διαλόγου, η υποχώρηση της συλλογικότητας και η κυριαρχία του ατομικού συμφέροντος συνθέτουν το σύγχρονο κοινωνικό σκηνικό μέσα στο οποίο κινούνται οι ήρωες του βιβλίου. Κεντρικές μορφές του έργου ο Αίαντας, και η Ρεγγίνα. Ο Αίαντας εξελίσσεται σταδιακά από παρατηρητή της πραγματικότητας σε ενεργό πολίτη, η Ρεγγίνα ακολουθεί σκόπιμα ημιαναρχική πορεία σουφραζέτας, με την ουσιαστική τους δράση να συντελείται κυρίως στο εσωτερικό του ανθρώπου. Η σταδιακή ωρίμανση, η αυτογνωσία, η ανάληψη ευθύνης αποτελούν τον πραγματικό αφηγηματικό άξονα. Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες αρετές της Βαβελιάδας. Ο Αλαχιώτης δεν παρουσιάζει χαρακτήρες που διακρίνονται από απόλυτη ηθική καθαρότητα ή διαφθορά. Οι ήρωές του αμφιβάλλουν, συγκρούονται, κάνουν λάθη, μεταβάλλονται. Η ανθρώπινη φύση  παρουσιάζεται ως δυναμική και όχι ως προκαθορισμένη. Η ουσιαστική αυτή ανθρωποκεντρική προσέγγιση διατρέχει ολόκληρο το βιβλίο. Παράλληλα, η παιδεία αναδεικνύεται σε κεντρικό πυλώνα της σκέψης του συγγραφέα. Και, δεν νοείται ως συσσώρευση γνώσεων, αλλά ως διαδικασία καλλιέργειας των χαρακτήρων. Η δημοκρατία, η ελευθερία και η κοινωνική συνοχή παρουσιάζονται ως έννοιες που δεν μπορούν να ευδοκιμήσουν χωρίς μορφωμένους, όχι με την έννοια του πτυχιούχου μόνο, και υπεύθυνους πολίτες. Η θέση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημαντικότητα σε μια εποχή όπου η δημόσια συζήτηση περιορίζεται συχνά σε συνθήματα και αντανακλαστικές αντιδράσεις. Ένα ακόμη χαρακτηριστικό του βιβλίου είναι η έντονη παρουσία συμβολισμών. Ο σπόρος, το χελιδόνι, η θάλασσα, ο κήπος, το όνειρο δεν αντανακλούν μόνο λογοτεχνικές εικόνες. Δημιουργούν ένα συμβολικό συνεκτικό δίκτυ, μέσα στο οποίο ο συγγραφέας κλείνει την πίστη του στη δυνατότητα προσωπικής και κοινωνικής αναγέννησης. Η γλώσσα της Βαβελιάδας κινείται ανάμεσα στον καθημερινό λόγο και στον εκλαϊκευμένο φιλοσοφικό στοχασμό. Η διαλεκτική των συζητήσεων καταλαμβάνει σημαντική θέση, ενώ οι αποφθεγματικές διατυπώσεις αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα του ύφους του. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι τίτλοι των κεφαλαίων ή οι σύντομες φράσεις αποκτούν σχεδόν αυτόνομη υπόσταση, αντανακλώντας και καινοτόμα γνωμικά. Αυτή η επιλογή προσδίδει σαφή προσωπικότητα στο βιβλίο και το διαφοροποιεί αισθητά από τη συμβατική αφηγηματική γραφή. Πολλά στοιχεία του βιβλίου αποτελούν σκόπιμα θέσεις σοβαρού προβληματισμού. Ο στοχαστικός χαρακτήρας της αφήγησης, η συχνή παρουσία ευφυών διαλόγων και η πυκνότητα των ιδεών ενεργοποιούν τη σκέψη του αναγνώστη. Όσοι αναζητούν αφηγηματική δράση θα απολαύσουν και τη βαρύτητα που δίνει ο συγγραφέας στη σύνδεση των ιδεών με την ανατρεπτική πλοκή και την εξέλιξη των γεγονότων. Σε ορισμένα σημεία η διατύπωση αξιακών θέσεων γίνεται τόσο έντονη ώστε η δοκιμιακή διάσταση να συμπληρώνει αρμονικά τη μυθοπλασία. Και το στοιχείο αυτό αποτελεί μια συνειδητή αισθητική επιλογή του συγγραφέα, ενδιαφέρουσα για κάθε λογής αναγνώστη. Η Βαβελιάδα διαθέτει μια αρετή που δεν συναντάται συχνά στη σύγχρονη πεζογραφία: Το θάρρος να συζητεί σοβαρά και μεγάλα ζητήματα χωρίς ειρωνική απόσταση, δίχως μεταμοντέρνα αποδόμηση. Ο Αλαχιώτης πιστεύει ακόμη ότι η λογοτεχνία μπορεί να συμβάλει στον δημόσιο προβληματισμό, να λειτουργήσει ως χώρος αναζήτησης κοινών αξιών. Ανεξάρτητα από το αν ο αναγνώστης θα συμφωνήσει ή όχι με όλες τις θέσεις του συγγραφέα, δύσκολα θα αμφισβητήσει τη συνέπεια και τη συνοχή, με τις οποίες οικοδομεί το νέο του βιβλίο. Η Βαβελιάδα δεν επιδιώκει να προσφέρει εύκολες απαντήσεις. Γι’ αυτό εμπλέκει τον αναγνώστη σε έναν τρόπο σκέψης, όπου η παιδεία, ο διάλογος, η προσωπική ευθύνη, η συμμετοχή στα κοινά αποτελούν ερεθίσματα να σκεφτεί πώς είναι η καλύτερη κοινωνία. Το μυθιστόρημα ζητά από τον αναγνώστη προσοχή και διάθεση συμμετοχής. Ως αντάλλαγμα, του προσφέρει όχι μόνο τη συγκίνηση, αλλά και την ευκαιρία για στοχασμούς, ενδοσκοπήσεις, αναθεωρήσεις. Στη σημερινή ελληνική βιβλιοπαραγωγή, που κυριαρχεί η γρήγορη αφήγηση, η άμεση αναγνωστική κατανάλωση, η Βαβελιάδα ακολουθεί διαφορετικό δρόμο. Και ίσως ακριβώς και γι' αυτό αξίζει να διαβαστεί: Επειδή επιμένει ότι η λογοτεχνία μπορεί ακόμη να αποτελεί χώρο ουσιαστικού διαλόγου για τον άνθρωπο, την κοινωνία, το μέλλον της.