Φωτιές: Οι πυρκαγιές «έκτης γενιάς» πολλαπλασιάζονται – Γιατί είναι πιο επικίνδυνες

Οι πυρκαγιές «έκτης γενιάς» αποτελούν ένα «παγκόσμιο φαινόμενο» που απαιτεί μια «ολοκληρωμένη» προσέγγιση, η οποία περιλαμβάνει και την πρόληψη, σημειώνει ειδικός από το Πανεπιστήμιο της Κοΐμπρα

Οι πυρκαγιές που ξέσπασαν την περασμένη εβδομάδα στη Γαλλία και την Ισπανία, οι οποίες έχουν ήδη καταστρέψει περισσότερα από 115.000 εκτάρια γης και έχουν αναγκάσει πάνω από 320.000 ανθρώπους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, ξεχωρίζουν για την τεράστια ένταση και την κλίμακα των φλογών.

Οι πυρκαγιές «έκτης γενιάς» εμφανίζονται όλο και πιο συχνά και, σύμφωνα με ειδικό από το Πανεπιστημίου της Κοΐμπρα, «δεν αποτελούν μεμονωμένο καλοκαιρινό φαινόμενο».

Οι γαλλικές αρχές παραδέχονται ότι η κατάσβεσή τους ενδέχεται να διαρκέσει μήνες.

Όπως αναφέρει το Euronews, αυτά είναι τα πιο πρόσφατα παραδείγματα αυτού που η επιχειρησιακή και επιστημονική κοινότητα έχει αρχίσει, από το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 2010, να περιγράφει ως πυρκαγιές «έκτης γενιάς», ιδίως μετά τις πυρκαγιές στο Πεδρογκάο Γκράντε της Πορτογαλίας (2017) και στην Ελλάδα (2018), καθεμία από τις οποίες στοίχισε τη ζωή σε περισσότερους από 100 ανθρώπους.

Πυρκαγιά στη νοτιοδυτική Γαλλία.

Οι πυρκαγιές «έκτης γενιάς» είχαν ήδη εμφανιστεί αλλού

Αυτή η νέα τάση έγινε για πρώτη φορά πιο εμφανής στην Ευρώπη, αν και είχε εντοπιστεί ήδη το 2017 στη Χιλή, όπου επανήλθε με ακόμη πιο καταστροφική μορφή το 2024, έτος κατά το οποίο έχασαν τη ζωή τους 137 άνθρωποι.

Τα ίδια χαρακτηριστικά έχουν παρατηρηθεί και σε άλλα μέρη του κόσμου, ιδίως στην Αυστραλία (2019–20), στη δυτική ακτή των Ηνωμένων Πολιτειών (2020) και στον Καναδά (2023).

Η σημαντική αλλαγή στη συμπεριφορά των πυρκαγιών οφείλεται στην κλιματική αλλαγή, εξηγεί στο Euronews ο Ντομίνγκος Χαβιέρ Βιέγκας, καθηγητής στη Σχολή Επιστημών και Τεχνολογίας του Πανεπιστημίου της Κοΐμπρα (FCTUC) και ειδικός στις πυρκαγιές στην ύπαιθρο.

Με τις υψηλότερες θερμοκρασίες, τις λιγότερες βροχοπτώσεις και τα χαμηλότερα επίπεδα υγρασίας, το έδαφος και η βλάστηση γίνονται πιο ξηρά, αυξάνοντας σημαντικά τις «συνθήκες ανάφλεξης» και την «επιφάνεια που μπορεί να καεί».

Τι ξεχωρίζει μια τέτοια πυρκαγιά

Η καταστροφική δυναμική αυτών των τεράστιων πυρκαγιών πηγάζει από την ενέργεια που απελευθερώνουν, η οποία μπορεί να μεταβάλει τις καιρικές συνθήκες στην περιοχή και να εξαντλήσει τους παραδοσιακούς πόρους πυρόσβεσης, όσο ισχυροί κι αν είναι αυτοί.

Όταν απελευθερώνονται περισσότερα από δέκα μεγαβάτ (MW) ανά μέτρο, η πυρκαγιά δεν μπορεί πλέον να κατασβεστεί μέσω της άμεσης δράσης των πυροσβεστών, εξηγεί ο Χαβιέρ Βέιγκας.

«Αν το μεταφράσουμε σε ύψος φλόγας, ένα μέτωπο που απελευθερώνει δέκα MW θα έχει φλόγες ύψους περίπου δέκα μέτρων», προσθέτει.

«Αυτό που συμβαίνει είναι ότι, στις μέρες μας, μερικές φορές έχουμε πυρκαγιές οι οποίες, σε ορισμένες φάσεις της εξάπλωσής τους, φτάνουν σε εντάσεις τρεις, τέσσερις, πέντε, ακόμη και έξι φορές υψηλότερες. Με άλλα λόγια, είναι αδύνατο να καταπολεμηθούν φλόγες που μπορούν να φτάσουν τα 60 μέτρα σε μήκος», σημειώνει ο ειδικός.

Ένα θερμικό φορτίο αυτής της κλίμακας καθιστά αυτές τις πυρκαγιές αυτοτροφοδοτούμενες, με αποτέλεσμα να παύουν να αποτελούν απλώς ένα φαινόμενο που ελέγχεται από την τοπική ατμόσφαιρα και να αρχίζουν να την επηρεάζουν και αυτές με τη σειρά τους.

Σχηματίζονται εξαιρετικά πυκνά σύννεφα καπνού, τα οποία μεταφέρουν τεράστια θερμότητα, αλλάζουν την κατεύθυνση του ανέμου, προκαλούν ηλεκτρικές εκκενώσεις και εκτοξεύουν αναμμένα κάρβουνα αρκετά χιλιόμετρα μπροστά, τα οποία με τη σειρά τους πυροδοτούν νέες πυρκαγιές.

Εκτός εποχής και σε ασυνήθιστες τοποθεσίες

Οι πυρκαγιές «έκτης γενιάς» εμφανίζονται όλο και πιο συχνά και, σύμφωνα με τα λόγια του ειδικού του Πανεπιστημίου της Κοΐμπρα, «δεν αποτελούν μεμονωμένο καλοκαιρινό φαινόμενο».

Ας πάρουμε για παράδειγμα την περίπτωση του Πεδρογκάο Γκράντε, πριν από εννέα χρόνια, όπου οι φλόγες ξέσπασαν για πρώτη φορά τον Ιούνιο, ενώ ήταν ακόμα άνοιξη, και αργότερα τον Οκτώβριο, όταν είχε ήδη μπει το φθινόπωρο.

Επίσης, εκδηλώνονται σε μια «όλο και ευρύτερη γεωγραφική περιοχή», λέει ο Χαβιέρ Βιέγκας.

«Στην Πορτογαλία, τέτοιες πυρκαγιές συνήθιζαν να εκδηλώνονται στον βορρά και στο κέντρο, ενώ τώρα εμφανίζονται μερικές φορές και στην ακτή και στο Αλεντέχο, σε περιοχές όπου ήταν λιγότερο συχνές», υπογραμμίζει.

Η ίδια τάση παρατηρείται και στην υπόλοιπη Ευρώπη, όπου οι πυρκαγιές δεν περιορίζονται πλέον στον νότο: τις τελευταίες εβδομάδες, χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης, όπως η Γερμανία, η Ελβετία και η Νορβηγία, αντιμετωπίζουν δασικές πυρκαγιές.

Πρόκειται για ένα «παγκόσμιο φαινόμενο» που απαιτεί μια «ολοκληρωμένη» προσέγγιση, η οποία περιλαμβάνει και την πρόληψη.

«Ακόμη και οι τουρίστες πρέπει να έχουν επίγνωση αυτού του ζητήματος», τονίζει ο Χαβιέρ Βέιγκας, αναφερόμενος στην πρόσφατη πυρκαγιά στην Αλμερία, στη νοτιοανατολική Ισπανία, η οποία στοίχισε τη ζωή σε 14 ανθρώπους, εκ των οποίων τα 12 δεν ήταν ντόπιοι. «Δεν ήταν εξοικειωμένοι με αυτή την πραγματικότητα», υπογραμμίζει.

Πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν αυτές οι φωτιές

Οι επίγειοι πόροι, αλλά και τα βαρύτερα αεροσκάφη, παύουν να είναι αποτελεσματικά στην αναχαίτιση του μετώπου μιας πυρκαγιάς «έκτης γενιάς».

Για την προστασία των ανθρώπων, της περιουσίας και των υποδομών, ο ειδικός του FCTUC συνιστά την καταπολέμηση της πυρκαγιάς από τα νώτα ή από τα πλάγια.

Οι αντιπυρικές ζώνες μπορούν να δημιουργηθούν αξιοποιώντας «κάποιο φυσικό χαρακτηριστικό που ενδεχομένως υπάρχει, όπως για παράδειγμα ένα ποτάμι ή μια περιοχή χωρίς βλάστηση».

Μια άλλη στρατηγική είναι να ανοιχθεί μια λωρίδα γης «κόβοντας τη βλάστηση με ερπυστριοφόρα μηχανήματα» ή να διευρυνθεί η λωρίδα αυτή «με τη βοήθεια μιας αντίθετης πυρκαγιάς», κάτι που «μόνο οι αρχές μπορούν να κάνουν».

Ωστόσο, η εν λόγω επιχείρηση γίνεται επικίνδυνη αν ο άνεμος είναι ισχυρός, όπως συμβαίνει συχνά.

«Μερικές φορές μια φλόγα ξεπερνά αυτό το φράγμα και, κατά κάποιον τρόπο, όλη η προσπάθεια πάει χαμένη», τονίζει.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, προειδοποιεί ο Χαβιέρ Βέιγκας, απαιτείται ρεαλισμός για να αποφευχθεί η τραγωδία.

«Γενικά, ο κόσμος περιμένει από τους πυροσβέστες να σβήσουν κάθε πυρκαγιά, όπου κι αν βρίσκεται, και δεν συνειδητοποιεί ότι υπάρχει ένα μέρος της πυρκαγιάς που δεν μπορεί να κατασβεστεί. Δεν πρέπει να θέλουμε οι πυροσβέστες να διακινδυνεύουν τη ζωή τους, κυρίως επειδή πρόκειται για μια μάχη χωρίς ελπίδα», συμπληρώνει.

Αυτές οι πυρκαγιές είναι ιδιαίτερα καταστροφικές στα δάση λόγω της ύπαρξης εύφλεκτων υλικών, όπως «βλάστηση και δέντρα».

Όταν φτάνουν σε πιο αστικές περιοχές, «δεν παρουσιάζουν πλέον τα ίδια χαρακτηριστικά εξάπλωσης, και εκεί τα σπίτια και τα κτίρια μπορούν να αποτελέσουν ασφαλή καταφύγια για τους ανθρώπους», λέει.

Η απομάκρυνση των κατοίκων προς οικιστικές περιοχές αποτελεί, επομένως, μια λύση που πρέπει να ληφθεί υπόψη.

«Υπάρχουν ορισμένα σπίτια και κτίρια τα οποία, ακόμη κι αν πληγούν από πυρκαγιά τέτοιας έντασης, ενδέχεται να αντέξουν και να χρησιμεύσουν ως καταφύγιο», καταλήγει.

Πηγή: in.gr

Επιμέλεια: Νεκτάριος Δαργάκης