Μονογραφία για τη χρήση των επιγραφών που βρέθηκαν στο Ασκληπιείο

Όταν ο αρχαιολόγος Herzog ανέσκαψε το Ασκληπιείο της Κω, εντόπισε ένα μεγάλο πλήθος επιγραφών. Ήταν διάφορα ψηφίσματα που συμπλήρωσαν την ιστορία του νησιού. Δημόσιες αποφάσεις του δήμου της Κω αλλά και διάφορα έγγραφα, σκαλισμένα στην πέτρα, άλλων πόλεων που αφορούσαν τιμητικά ψηφίσματα για Κώους γιατρούς, δικαστές, και αποφάσεις της συνέλευσης του δήμου και της βουλής. Το γεγονός ότι αυτά τα κείμενα έχουν σκαλιστεί σε πέτρα μας κάνει να καταλάβουμε τον τρόπο που διάλεξαν οι αρχαίοι πρόγονοι μας να καταστήσουν τις αποφάσεις αυτές δημόσιες. Για παράδειγμα, μια πόλη που αναγνωρίζει την ασυλία του ιερού του Ασκληπιού, ή ένα έγγραφο που αποδίδει τιμές σε έναν πολίτη της πόλης και ο έπαινος πρέπει να ανακοινωθεί και ένα αντίγραφο του διατάγματος να χαραχτεί σε στήλη. Αυτό είναι το φαινόμενο της εκούσιας και επίσημης μετάδοσης των πληροφοριών για την απονομή τιμών.

Οι επιδιώξεις αυτής της απόφασης είναι ποικίλες και θα περιορίσουμε τη μελέτη μας σε δύο περιπτώσεις: τα αιτήματα δημοσιότητας που απευθύνουν δήμοι προς την πόλη τους καθώς και την αποστολή από μια πόλη του αντιγράφου ενός ψηφίσματος στην πατρίδα του τιμώμενου ξένου.
Οι δήμοι ορισμένων πόλεων μπορούν να απονείμουν τιμές στους ευεργέτες τους, ακολουθώντας σε αυτό το παράδειγμα στις πόλεις-κράτη. Ωστόσο, μπορεί να θελήσει να δώσει μεγαλύτερη δημοσιότητα στην απόφαση. Για να το πετύχει αυτό, πρέπει να ακολουθηθεί μια καλά καθορισμένη διαδικασία.

Ένα ψήφισμα του δήμου των Καλυμνίων αναφέρει:

«Ας επιλέξουν έξι άνδρες από όλους τους δήμους ας φέρουν οι επιλεγμένοι το ψήφισμα και το στεφάνι στον Πραξίλα και, παρουσιάζοντάς τα ενώπιον του Συμβουλίου και του Λαού, να φροντίσουν ώστε ένα αντίγραφο αυτού του ψηφίσματος να χαραχθεί σε στήλη και να στηθεί στο ιερό του Ασκληπιού ώστε να πραγματοποιηθεί η ανακήρυξη του στεφάνου με το οποίο, για αυτούς τους λόγους, ο Πραξίλας τιμήθηκε στις εκδηλώσεις για τον διαγωνισμό χορών στις γιορτές του Διονύσου και στους γυμνυκούς αγώνες των Μεγάλων Ασκληπείων. Ας χαραχθεί αυτό το ψήφισμα σε στήλη από πέτρα και ας στηθεί στο ιερό του Απόλλωνα Δάλιου στην Κάλυμνο. Ας φροντίσουν οι δήμαρχοι για την χάραξη».

Ο δήμος λοιπόν επιλέγει εκπροσώπους, εδώ με αριθμό έξι, για να απευθύνουν το αίτημά στο Συμβούλιο και στη Συνέλευση της πόλης. Τα γνωστά παραδείγματα αφορούν κυρίως γυμνασιάρχες,

Στην Κω, τα ψηφίσματα των δήμων που βρέθηκαν χαραγμένα στο Ασκληπιείο συνυπάρχουν με τις αποφάσεις της πόλης. Αυτό το ιερό, που είναι ο κύριος τόπος δημοσιότητας της Κω, αποτελεί μια βιτρίνα ιδεών. Παράδειγμα η επιγραφή που βρέθηκε από τον Αρχαιολόγο Lauretzi στο Ασκληπιείο.

Ο Φίλιππος, γιος του Φιλίππου γιατρός από την Κω, τιμήθηκε από τους κατοίκους της Δήλου. Αυτό πιστοποιείται από δύο επιγραφές η μια της Κω και η άλλη της Δήλου. Το πρωτότυπο διάταγμα της Δήλου για το Φίλιππο αναφέρει τις τιμές που αποδίδονται στον Φίλιππο στα μεγάλα Ασκληπιεία. Στη Δήλο πάλι βρέθηκε μια βάση αγάλματος που καταγράφονται οι αποδόσεις τιμών στο Φίλιππο, το γιο του Φιλίππου τον Kώο γιατρό και η αφιέρωση του αγάλματος. Σε μια καταχώρηση κατάστασης των «ιεροποιητικών» λογαριασμών της Δήλου αναφέρονται τα έξοδα του αγάλματος που είχε στηθεί προς τιμή του Φιλίππου.

Στην Κω σε ένα κατάλογο πολιτών οι οποίοι συνεισέφεραν για τα έξοδα του πολέμου του 200 π.Χ. εναντίον των Κρητών, αναφέρεται ένας Φίλιππος Φιλίππου που συνεισέφερε ένα σημαντικό ποσό. Πιστεύεται από τους ερευνητές ότι πρόκειται για τον ίδιο Φίλιππο, το γιατρό που έδρασε στη Δήλο.

Η Δήλος μεγάλο θρησκευτικό και κοσμοπολίτικο κέντρο της αρχαίας Ελλάδας, ήταν πατρίδα του θεού Απόλλωνα και συγκέντρωνε καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου πάμπολλους προσκυνητές. Όλοι αυτοί οι επισκέπτες μαζί με τις αποσκευές τους και τα τάματά τους για το θεό, έφερναν μαζί τους και τις αρρώστιες τους. Ακόμα κι αν ο Φίλιππος δεν είχε προσκληθεί για να γιατρέψει μια συγκεκριμένη επιδημία, όπως ο Ερμίας στη Γόρτυνα ή ο Πραξίλας και ο Αντίπατρος στην Κάλυμνο, ήταν αναγκαία η παρουσία του στη Δήλο για να θεραπεύει τα πλήθη των προσκυνητών που κατέφθαναν στο ναό, αλλά και τους ντόπιους κατοίκους. Και από πού θα μπορούσαν να ζητήσουν οι άρχοντες και οι ιερείς της Δήλου συνδρομή για έναν καλό γιατρό εκτός από την Κω που ήταν φημισμένη για το Ασκληπιείο της και για την ιατρική της σχολή που ο ίδιος ο Ιπποκράτης ίδρυσε; Αυτός ήταν ο λόγος της παρουσίας του Φιλίππου στην Δήλο.

Έδοξε τα βουλά και τω δάμω, γνώμα προστατάν περί

ων Δάλιοι ψάφισμα και πρεσβευτάν αποστείλαντες Κυν-

θιάδαν αξιούντι ταν τιμάν αις τετιμάκαντι Φίλιππον

τον ιατρόν αναγόρευσιν τε δόμεν των Ασκληπι-

είων εν τω γυμνικώ αγώνι και όπως υπόμναμα υπάχει

ες τον πάντα χρόνον αναγράψαι το ψάφισμα ταν τιμαν

ες στάλαν και αναθέμεν ες το ιερόν του Ασκλαπιού,

ακολούθως δε και ο πρεσβευτάς διελέγη τοις εν τω

ψαφίσματι γεγραμμένοις . όπως ο δάμος Δαλίοις  

τε φαίνηται υπακούων τα αξιούμενα και τοις αυτού

πολίταις επί τοις διδομένοις αυτοίς τιμίοις υπό

ταμ πολίων συναδόμενος τε και συνκατασκευά-

ζων επιφανείς τας τιμάς. Δεδόχθαι δόμεν αυτοίς

ταν αναγγελίαν καθότι αξιούντι. Τοι δε προς-

τάται και ο αγωνοθέτας επιμεληθέντω τας ανα-

γορεύσιος μισθωσάντω δε και τοι πωληταί ανα-

γράψαι το ψάφισμα καθ’ ότι τετίματε Φίλιππος

υπό Δαλίων ες στάλαν λιθίναν και αναθέμεν

ες το ιερόν του Ασκλαπιού. Τόπον δε αποδειξάντω

τοι προστάται το δε ανάλωμα του ταμίαι τελε-

σάντω από των ες τα υπό πωλητάν έργα μισθού-

μενα . τον δε πρεσβευτάν καλέσαι επί ξένια ες το

πρυτανείον, δόντω δε αυτώ και τοι ταμίαι ες θυ-

σίαν από των προπεπορισμένων χρημάτων

δραχμάς πεντήκοντα.

Μετάφραση

Η Βουλή και ο Δήμος απεφάσισαν με σύμφωνη γνώμη των προστατών για όσα οι Δήλιοι, αποστείλαντες ψήφισμα και πρεσβευτή τον Κυνθιάδη, ζητούν να αναγγελθούν οι τιμές με τις οποίες τίμησαν τον γιατρό Φίλιππο, κατά τη διάρκεια του γυμνικού αγώνα των Ασκληπιείων και για να είναι υπόμνημα εις άπαντα το χρόνο να αναγραφεί το ψήφισμα των τιμών σε στήλη και να ανατεθεί στο ναό του Ασκληπιού, και στη συνέχεια και ο πρεσβευτής αναφέρθηκε σε όσα ήταν γραμμένα στο ψήφισμα. Για να φαίνεται λοιπόν ότι και ο Δήμος (της Κω) συμφωνεί με αυτά που ζητούν οι Δήλιοι και στους πολίτες του (να φαίνονται) οι τιμές που δίνονται σ’ αυτούς από (τους κατοίκους) της πόλης, συμφωνεί και συνεργεί στην εκτέλεση των τιμών ώστε να είναι επιφανείς. Έχει αποφασίσει να αναγγείλει στους Δηλίους την εκτέλεση όσων ζητούν, οι δε προστάτες και ο αγωνοθέτης να φροντίσουν για τη δημόσια αναγγελία, και οι άρχοντες των οικονομικών να φροντίσουν να αναγράψουν το ψήφισμα, με το οποίο τιμήθηκε ο Φίλιππος από τους Δηλίους, σε λίθινη στήλη και να το αναθέσουν στο ιερό του Ασκληπιού, και τον τόπο να τον υποδείξουν οι προστάτες, και τα έξοδα να καταβληθούν από τους ταμίες από τα χρήματα που εισπράττουν οι πωλητές από τα μισθωμένα έργα. Και να καλέσουν τον πρεσβευτή για φιλοξενία στο Πρυτανείο, και να του δώσουν και οι «ταμίες» για θυσία από τα συγκεντρωμένα χρήματα δραχμές πενήντα.

Στη Δήλο βρέθηκε μια επιγραφή που ήταν γραμμένη στη βάση αγάλματος και αφορά τον γιατρό Φίλιππο Φιλίππου.

Φίλιππος Φιλίππου Κωιων τον ιατρόν, ο δάμος ο Δηλίων ανέθηκε.

Από αρχαιολογική μαρτυρία βεβαιώνεται ότι η εγγραφή των εξόδων για την κατασκευή του αγάλματος του Φιλίππου έγινε τη χρονιά που ο Απολλόδωρος ήταν άρχοντας στη Δήλο. Η αρχοντία του Απολλοδώρου συμπίπτει με το έτος 195 π.Χ.

Από επιγραφές που βρέθηκαν στη Δήλο προκύπτει ότι ο Κυνθιάδης, γιος του Κυνθιάδου που στάλθηκε σαν πρόξενος στην Κω, με αποστολή να παρουσιάσει τις τιμές για το γιατρό Φίλιππο, ήταν πρόεδρος της Λαϊκής συνέλευσης της Δήλου εκείνη την χρονιά. Έτσι έχουμε την ασφαλή χρονολόγηση της επιγραφής.

Σε μια άλλη επιγραφή της Δήλου αναφέρεται ένας Φίλιππος Φιλίππου από την Κω ως εγγυητής. Δεν είναι σίγουρο ότι πρόκειται για τον ίδιο Φίλιππο, ίσως να είναι ο γιος του.

Παρατηρούμε λοιπόν από τις δύο επιγραφές, η μια της Δήλου και η άλλη της Κω, ότι γινόταν μια διαδικασία.

Οι κάτοικοι της Δήλου, στέλνουν ένα ψήφισμα και τον πρέσβη Κυνθιάδη και ζητούν να γίνει η ανακήρυξη των τιμών που απένειμαν στον Φίλιππο, τον Κώο ιατρό, στους γυμνικούς αγώνες κατά τη διάρκεια των Ασκληπιείων ούτως ώστε η μνήμη να υπάρχει για πάντα. Να χαραχτεί το τιμητικό ψήφισμα σε μία στήλη και να στηθεί στο ιερό του Ασκληπιού, σύμφωνα επίσης με όσα αναφέρονται στο ψήφισμα ο πρέσβης πρέπει να εκφωνήσει προφορικά το περιεχόμενο του ψηφίσματος εκτελώντας έτσι μια διπλωματική αποστολή.

Οι Κώοι εκτελούν τις επιθυμίες των κατοίκων της Δήλου. Δίνουν εντολή στους προστάτες να χαράξουν σε πέτρα το ψήφισμα, και να κάμουν την δημόσια αναγγελία να το αναθέσουν στο ιερό του Ασκληπιού, τα έξοδα να πληρωθούν από τους ταμίες, να καλέσουν τον πρεσβευτή για φιλοξενία στο Πρυτανείο και να του επιδώσουν 50 δραχμές για τα έξοδα των θυσιών που θα γίνουν.

ΕΡΜΙΑΣ ΕΜΜΕΝΙΔΗ

Μια ηλιόλουστη ανοιξιάτικη μέρα του 1930, μια ομάδα από Ιταλούς αρχαιολόγους συνέχιζε την ανασκαφή που άρχισε ο Γερμανός καθηγητής της αρχαιολογίας R. Herzog μετά την ανακάλυψη του Ασκληπιείου στις 14 Οκτωβρίου 1902 με τη συμβολή και υπόδειξη της θέσης από τον Κώο αρχαιολάτρη και ερευνητή Ιάκωβο Ζαρράφτη.

Οι Ιταλοί αρχαιολόγοι προσπαθούσαν να ανοίξουν ένα νέο πέρασμα στην κάτω ζώνη του συμπλέγματος των μνημείων, εκεί που ο καθηγητής Herzog διέκοψε την ανασκαφή το 1903, εκεί που έφερε στο φως μια μικρή Ρωμαϊκή θέρμη. Η θέρμη αυτή είχε κατασκευαστεί με υλικά ενός προϋπάρχοντος κτιρίου των Ελληνιστικών χρόνων που ήταν κτισμένη στον ίδιο περίπου χώρο. Στο πάτωμα του λουτρού υπήρχαν μαρμάρινες πλάκες ξαναχρησιμοποιημένες, σε διαφορετικά σχήματα και διαστάσεις. Όταν οι εργάτες με προσοχή αφαίρεσαν τις πλάκες, οι αρχαιολόγοι διαπίστωσαν ότι στο κάτω μέρος που δεν ήταν ορατό υπήρχαν τέσσερις επιγραφές. Η μια από αυτές αφορούσε ένα ψήφισμα των Γορτυνίων που απευθυνόταν στον Δήμο της Κω σχετικά με τον γιατρό Ερμία τον γιο του Εμμενίδη.

Για τον ίδιο γιατρό βρέθηκαν στο Ασκληπιείο ακόμα δύο επιγραφές που στάλθηκαν από τις πόλεις Κνωσό και Αλικαρνασσό αναφορικά με τις υπηρεσίες που πρόσφερε ως γιατρός. Τα διατάγματα που διασώθηκαν είναι πραγματικά πολύτιμα, γιατί τεκμηριώνουν τη μέθοδο που έπρεπε να ακολουθηθεί από μια πόλη, η οποία υπέβαλλε αίτημα στο δήμο της Κω για να εξασφαλίσει έναν γιατρό από την ιατρική της σχολή. Έτσι, η πόλη της Γόρτυνας έστειλε πρεσβεία στην Κω για να ζητήσει γιατρό και εμπιστεύτηκε τους Κώους για την επιλογή τους. Οι Κώοι ανταποκρίθηκαν και αφού με ψηφοφορία διάλεξαν τον Ερμία ως γιατρό τον έστειλαν στη Γόρτυνα. Η επαγγελματική του διαδρομή ήταν εξαιρετική. Υπήρξε άψογος από όλες τις απόψεις. Παρέμεινε στη Γόρτυνα πέντε χρόνια φροντίζοντας τους πολίτες και τους ξένους κατοίκους της πόλης, με τιμή και εργατικότητα, με επιδεξιότητα και φροντίδα. Έσωσε πολλούς από τον κίνδυνο της αρρώστιας με μεγάλο ζήλο. Στον εμφύλιο πόλεμο που ξέσπασε μεταξύ των νέων και των γερόντων για την κατοχή της εξουσίας, φρόντισε τους πληγωμένους και των δύο πλευρών, και έσωσε τη ζωή πολλών. Δεν περιέθαλψε μόνο τους Γορτυνίους, αλλά και τους συμμάχους τους, κατοίκους της Κνωσού.

Μετά την παρέλευση πέντε ετών, παρουσιάστηκε στην Εκκλησία του Δήμου της Γόρτυνας και ζήτησε να απαλλαγεί από τα καθήκοντά του για να μπορέσει να επιστρέψει στην πατρίδα του. Ο Δήμος συμφώνησε και αφού αποφάσισαν οι Γορτύνιοι, επαίνεσαν τον Ερμία για να του δείξουν την ευγνωμοσύνη τους, για την καλοσύνη του και την καλή του θέληση και επέλεξαν δύο πολίτες τον Σόαρχον και τον Κύδαντα για να τον συνοδέψουν στο ταξίδι του προς την Κω, και να μεταφέρουν το ψήφισμα το οποίο θα παρουσίαζαν και προφορικά στους Κώους

Στο ίδιο ψήφισμα εκφράζονται έπαινοι για τους Κώους, που έστειλαν άνθρωπο που ήταν καλός γιατρός και εξαιρετικός άνδρας, και ζητούν να τοποθετηθεί η στήλη του ψηφίσματος σε μέρος που οι ίδιοι θα διάλεγαν για να τιμηθεί ο Ερμίας.

Η Επιγραφή των Γορτυνίων

Γορτυνίων οι κόσμοι και α πόλις Κωίων

ται βωλαί και   τωι δάμωι χαίρειν.

Επειδη Ερμίας Εμμενίδα χειρο

τονηθένς υφ’ υμίων και αποστευθένς παρ’ αμέ ια

τρος αξίως πεπόηται ταν παρ αμίν επιδαμίαν

υμίων τε των αποσταλέντων και αυτοσαυτώ, ε

τι δε και αμίων των δόντων υμίν ταν επιτροπάν

τας αιρέσιος τω ιατρώ, ανέγκλητος ιών εμ πάσι τ

αν επιδαμίαν πεποίηται έτια παντ’ επιμελόμ

ενός τε των πολιταν και των άλλων των κατοικιό

ντων Γόρτυνι φιλιτιμίως τε και εντενίως κατά τα

ν τέχναν και ταν άλλαν επιμέλειαν πολλόνς έ

σωσε ες μεγάλων κινδύνων ουδέν ελλείπω

ν προθυμίας, συμμάχων τε αμίν πολλών παραγε

γονότων καθ’ ον καιρόν επολεμίομεν, και τούτων

ταν αυτάν επιμέλειαν εποιήσατο και έσωσε εκ

μεγάλων κινδύνων βωλόμενος ευχαριστήν τα

ι αμάι πόλει, επίδε επευθών επί ταν εσκλησίαν

αξίωσε αμέ αφέμεν αυτόν ες ταν ιδίαν, επεχω

ρήσαμεν συναπεστήλαμεν τε των πολιτάν

αυτώ Σόαρχον και Κύδαντα, βωλόμενοι αυτώ ευ

χαριστήν, έδοξε τε αμιν επαινέσαι Ερμίαν αρε

τας ένεκα και ευνοίας τας ες ταν πόλιν, επαινέ

σαι δε Κώιωνς ότι και ιατρόν αγαθόν και άνδρα άξι

ον αμίν απέστηλαν. αι δε και πάντες γινώσκ

ωντι ότι επιστάμεθα χάριτας αποδιδόμεν, εδοξε

αμίν και πολιτείαν δόμεν αυτώι και εκγόνοις

Μετάφραση

Το κοινό των Γορτυνίων και η πόλις για να ευχαριστήσει τη βουλή και το Δήμο των Κώων. Επειδή ο Ερμίας του Εμμενίδη, ο οποίος αναγορεύτηκε από σας και στάλθηκε σ’ εμάς σαν γιατρός, αντιμετώπισε την επιδημία που είχαμε, άξια και για σας που τον στείλατε και για τον εαυτό του και για μας που σας στείλαμε την επιτροπή της εκλογής του γιατρού, με τρόπο άψογο σ’ όλη τη διάρκεια της επιδημίας πέρασε πέντε χρόνια, φροντίζοντας και τους πολίτες και τους άλλους κατοίκους της Γόρτυνας κει με φιλοτιμία και τελειότητα σύμφωνα με την τέχνη του και πολλή φροντίδα πολλούς έσωσε μη παραλείποντας να είναι πρόθυμος στους μεγάλους κινδύνους και τους συμμάχους που μας υποστήριξαν όσο καιρό πολεμούσαμε, και σ’ αυτούς την ίδια φροντίδα έδειξε και τους έσωσε κατά τους μεγάλους κινδύνους, θέλοντας να ευχαριστήσει την πόλη μας, επειδή όμως ερχόμενος στη συνέλευση ζήτησε να τον αφήσουμε στις ιδιωτικές του ασχολίες, υποχωρήσαμε και στείλαμε από τους πολίτες σ’ αυτόν τον Σόαρχον και τον Κύδαντα, θέλοντας να τον ευχαριστήσουμε, και αποφασίσαμε να επαινέσουμε τον Ερμία για την αρετή του και τη φιλία προς την πόλη μας, και να επαινέσουμε και τους Κώους, διότι και ιατρό καλό και άνδρα άξιο μας έστειλαν. Και για να γνωρίζουν όλοι ότι ξέρουμε να ανταποδίδουμε τις ευεργεσίες, αποφασίσαμε και το δικαίωμα του πολίτη να δώσουμε σ’ αυτόν και τους απογόνους του.

Το διάταγμα της Κνωσού δίνει πληροφορίες για την τοπική ιστορία της Γόρτυνας και της Κνωσού και εξηγεί πώς οι κάτοικοί της αναμίχτηκαν στις υποθέσεις των Γορτυνίων ως σύμμαχοι, τότε που ξέσπασε η εξέγερση των νέων. Πολέμησαν στη μάχη που έγινε στη Γόρτυνα και πολλοί κάτοικοι της Κνωσού τραυματίστηκαν, όπως και σε μια άλλη μάχη αργότερα στη Φαιστό. Και στις δύο περιπτώσεις, ο Ερμίας φρόντισε τους τραυματίες.

Από τα διατάγματα αυτά μαθαίνουμε ότι έπρεπε μια πόλη να στείλει πρεσβεία στο Δήμο της Κω για να ζητήσει γιατρό και ο Δήμος που είχε τοπική γνώση των διαθεσίμων γιατρών μπορούσε να διορίσει τον γιατρό της επιλογής του. Μετά όμως οι Κώοι έφεραν την ευθύνη για την ποιότητα των ιατρικών υπηρεσιών που θα παρείχε ο γιατρός, καθώς και για τη συμπεριφορά του που γινόταν δημόσια υπόθεση. Ο Ερμίας εκλέχθηκε με την ψήφο των Κώων στην Εκκλησία του Δήμου και στη συνέχεια στάλθηκε στη Γόρτυνα. Δεν διαθέτουμε στοιχεία που να μας πληροφορούν αν ένας γιατρός μπορούσε να ζητήσει την απόρριψη του διορισμού του ή αν υποβαλλόταν σε κάποια τιμωρία στην περίπτωση απόρριψης. Ο Ερμίας αφού είχε εκλεγεί και σταλεί για υπηρεσία, έπρεπε, για να μπορέσει να επιστρέψει στην πατρίδα του, να υποβάλει αίτηση στην πόλη που τον απασχολούσε. Αυτό έκαμε μετά την επίπονη υπηρεσία των πέντε χρόνων.

Για τον γιατρό Ερμία βρέθηκε ακόμα ένα ψήφισμα από την Αλικαρνασσό, από το οποίο πληροφορούμαστε ότι του δόθηκε τιμητικά χρυσό στεφάνι. Η πέτρινη πλάκα του ψηφίσματος, που βρέθηκε από τον Herzog στο Ασκληπιείο, είναι σπασμένη στο πάνω και στο κάτω μέρος και έτσι δε θα μάθουμε λεπτομέρειες για τις υπηρεσίες που πρόσφερε στους κατοίκους της πόλης, μια και δε μπορούμε να διαβάσουμε την αρχή του ψηφίσματος της Αλικαρνασσού, και το τέλος του ψηφίσματος των Κώων. Στα σπασμένα και χαμένα μέρη της στήλης θα μπορούσαμε ίσως να διαβάζαμε τις υπηρεσίες που πρόσφερε ο Ερμίας.

Η Επιγραφή της Αλικαρνασσού

……. ευνοίας της εις τον δήμον και αναγγείλαι

τον στέφανον εν τω θεάτρωι όταν η πόλις

πρώτον άγηι χορικούς αγώνας τηι δεύτερον

ημέραι των κυκλίων, τους δε πρυτάνεις εφ’ ων

αν ο αγών συντελήται επιμεληθήναι μετά

του αγωνοθέτου όπως αν η αναγγελία γένη-

ται του στεφάνου εν τωι θεάτρωι, αναγράψαι

δε το ψήφισμα τους εξεταστάς τους

επί Τιμοθέου εις στήλην λιθίνην, έκδοσιν

ποιησαμένους μετά του πολητού εμ μηνί

Ελευθεριώνι, και στήσαι εν τωι ιερωι του Απολ-

λωνος, ελέσθαι δε και πρεσβευτήν όστις αφ-

ικόμενος εις Κω τόδε το ψήφισμα αποδώσει

και παρακαλέσει αυτούς επιμέλειαν ποιήσα-

σθαι ίνα αναγγελήι και παρ’ αυτοίς ο στέφανος

εν τωι θεάτρωι Διονυσίοις τοις πρώτοις και  

τοις Ασκληπιείοις γινομένοις κατά πανήγυ-

ριν, και όπως αν τόπον αποδείξωσιν τη αναγρα-

φήι του ψηφίσματος εν τω Ασκληπιείωι ίνα φα-

νερά πάσιν ήι η του δήμου ευχαριστία. Ψήφοι εγέ-

νοντο εν τη βουλήι εκατόν, αι δ’ εν τωι δήμωι τε-

τράκις χίλιαι. Ηιρέθη Σαμιάδης Μενεκράτου.

Το ψήφισμα των Κώων

Έδοξε τάι βουλάι και τωι δάμωι, γνώμα προστα-

ταν, περί ών Αλικαρνασσείς φίλοι και σύμμαχοι

υπάρχοντες του δάμου ψάφισμα και πρεσβευ-

τάν αποστείλαντες Σαμιάδην Μενεκράτου

αξιούντι δόμεν αυτοίς αναγόρευσιν και ανα-

γραφάν στεφάνωι ώι τετιμάκαντι Ερμίαν Εμμε-

νίδου δεδόχθαι αποκρίνασθαι αυτοίς ότι ο δά-

μος πρότερον τε πάντα τα δυνατά και καλώς

έχοντα πράσσων διετέλει και νυν ταν αυτάν

διάθεσιν έχων δίδωτι αυτοίς ταν αναγόρευσιν

του στεφάνου και ταν ανααγραφάν καθ’ ά αξιουν-

τι, τον δε πρεσβευτάν καλέσαι επί ξένια εις

το πρυτανείον.

Μετάφραση

Της ευνοίας που επέδειξε προς το Δήμο και να αναγγελθεί το στεφάνι στο θέατρο όταν η πόλη κατά πρώτον γιορτάσει χορικούς αγώνες τη δεύτερη μέρα των κύκλιων και οι πρυτάνεις που θα υπηρετούν όταν συντελεστούν οι αγώνες να φροντίσουν μαζί με τον αγωνοθέτη ώστε η αναγγελία του στεφάνου να γίνει στο θέατρο. Να αναγραφεί δε αυτό το ψήφισμα από τους εξεταστές επί θητείας του (Άρχοντα) Τιμοθέου σε μια πέτρινη στήλη και να γίνει η παράδοση μαζί με τον πωλητή κατά τον μήνα Ελευθεριώνα και να στηθεί στο ιερό του Απόλλωνα να οριστεί και πρεσβευτής, ο οποίος φτάνοντας στην Κω να παραδώσει αυτό το ψήφισμα και να τους παρακαλέσει να φροντίσουν ώστε να αναγγελθεί από αυτούς ο στέφανος στο θέατρο κατά τα Διονύσια πρώτα και κατά τα Ασκληπίεια που γίνονται με πανήγυρη και σε όποιον χώρο υποδείξουν τη χάραξη του ψηφίσματος στο Ασκληπιείο, για να είναι φανερή σε όλους η ευχαριστία του Δήμου. Ψήφισαν στην βουλή εκατό οι δε στο Δήμο τέσσερεις χιλιάδες. Εκλέχτηκε ο Σαμιάδας ο γιος του Μενεκράτη.

Μετάφραση στο ψήφισμα των Κώων.

Η βουλή και ο Δήμος αποφάσισαν με σύμφωνη γνώμη των προστατών για όσα οι Αλικαρνασσείς που είναι φίλοι και σύμμαχοι του Δήμου και απέστειλαν ψήφισμα και πρεσβευτή τον Σαμιάδη, το γιο του Μενεκράτη και ζητούν να αναγγελθεί ο στέφανος με τον οποίο τίμησαν τον Ερμία το γιο του Εμμενίδη. Αποφασίστηκε να απαντήσουν σ’ αυτούς ότι ο Δήμος πρώτον ενεργώντας όλα τα δυνατά και καλώς έχοντα και πράττοντας έχει και τώρα την ίδια διάθεση να παραχωρήσουν σ’ αυτούς τη δημόσια ανακήρυξη του στεφάνου και την αναγραφή όπως την ζητούν, τον δε πρεσβευτή να τον καλέσουν να φιλοξενηθεί στο πρυτανείο.

Και σε άλλες Κωακές επιγραφές αναφέρεται ο Ερμίας και μέλη της οικογένειάς του. Ο ίδιος έκαμε μια κοινή συνεισφορά μαζί με τον αδελφό του Θεόδωρο, για τις ανάγκες του πολέμου του 200 π.Χ. Ένας τρίτος αδελφός, ο Αριστογένης μαζί με τον Ερμία, συνεισέφεραν υπέρ του Δήμου των Ισθμιωτών, γεγονός που μας αναγκάζει να υποθέσουμε ότι η οικογένεια του Ερμία καταγόταν από το δήμο του Ισθμού. Αν αυτό κάποτε μπορέσει να αποδειχθεί, τότε και η ιατρική σχολή με την αξιοθαύμαστη παραγωγή γιατρών, θα λειτουργούσε αρχικά στην τοποθεσία που ήκμασε κάποτε η αρχαία πρωτεύουσα της Κω, η Αστυπάλαια, η οποία ήταν η πατρίδα του Ιπποκράτη.

Ακόμα μια πληροφορία. Στο Ασκληπιείο βρέθηκε η βάση ενός αγάλματος που η επιγραφή της μας πληροφορεί ότι η γυναίκα κάποιου Εμμενίδη αφιέρωσε το άγαλμα του συζύγου της στο Ασκληπιείο. Επειδή το όνομα Εμμενίδης σπανίζει στην Κω, μας προτρέπει να υποθέσουμε ότι ο Εμμενίδης του αγάλματος πρέπει να ήταν γιατρός και πατέρας του Ερμία.

Η ενέργεια να αναφέρονται γραπτά και προφορικά οι τιμές, να εκφράζονται με λόγια και πράξεις φανερώνει την επιθυμία να διαδοθούν οι πληροφορίες σε όσο το δυνατόν περισσότερους και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Οι δύο αυτές περιπτώσεις που αναφερθήκαμε δείχνουν τον στενό έλεγχο που χρησιμοποιεί η πόλη στη δημόσια προφορική και γραπτή προβολή των δημόσιων τιμών.

Πιστεύω ότι με την μονογραφία αυτή έδωσα την έννοια των επιγραφών και ψηφισμάτων που οι Αρχαίοι μας πρόγονοι χρησιμοποιούσαν για την μετάδοση στο μέλλον των δημοσίων τιμών σε πολίτες, των νόμων και στα ψηφίσματα του δήμου των αρχαίων πόλεων.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Στράβων, Γεωγραφικά

Σωρανός ο Εφέσιος, Βίοι Ιατρών

Σουίδας ή Σούδα, ΛεξικόνEmile  

Emile Littre, Oeuvres Completes d’ Hippocrate

J.Joyanna, Hippocrate de Cos

Shewin-White S.M., Ancient Cos

Mario Segre, Iscrizioni di Cos

Giovanni Pugliese Carratelli, La norma etica degli Ascapiadai di Cos.

Giovanni Pugliese Carratelli, Il Damo Coo di Isthmos

Λυπουρλής Δημ, Ιπποκρατικλη Ιατρική

Μητρόπουλος, Ιπποκράτους γένος, βίος

Πουρναρόπουλος, Εισαγωγή εις τον Ιπποκράτη

Ζαρραφτης Ιάκωβος, Ιστορία της Κω

Μανόλης Σ. Κιαπόκας, Ιπποκράτης ο Κώος

Χατζηβασιλείου Βασίλης, Ιστορία της Νήσου Κω

Διακογιάννης Θεοδόσης, Ιπποκρατικά Θέματα Ι

Διακογιάννης Θεοδόσης, Ιπποκρατικά Θέματα ΙΙ

Διακογιάννης Θεοδόσης, Ιπποκρατικά Θέματα ΙΙΙ