Αφιερωμένο…

Άννα Αυγούλη

Αγαπημένε μου, την περασμένη Πέμπτη, η εκπομπή της Σεμίνας Διγενή (στην ΕΡΤ, σε επανάληψη εννοείται) με τίτλο «Οι εντιμότατοι φίλοι μου», είχε αφιέρωμα στον μεγάλο στιχουργό – ποιητή Κώστα Βίρβο. Οι καλεσμένοι ένας κι ένας. Τραγουδιστές που έχουν αφήσει εποχή και που τραγούδια τους ακούμε και σήμερα.

Που λες, λοιπόν, κάποια στιγμή αναφέρθηκαν σε ένα τραγούδι που όταν το ακούω – σπανίως διότι άλλα είναι τα μουσικά ρεύματα της εποχής και απολύτως δικαιολογημένα – ανατριχιάζει το είναι μου. Μέχρι τότε, δεν μπορούσα να καταλάβω το γιατί. Στην εκπομπή όμως, ο Κώστας Βίρβος αναφέρθηκε στην ιστορία του τραγουδιού, η οποία έχει κοινά γνωρίσματα με ιστορίες που γνωρίζω από αφηγήσεις δικών μου ανθρώπων. 

Το τραγούδι «της Γερακίνας γιός» αναφέρεται στην Κατοχή.

Πριν την αφήγησή του, να σου πω πως ο Κώστας Βίρβος, ο οποίος γεννήθηκε στα Τρίκαλα,  ήταν γιος πλούσιου έμπορα. Τελειώνοντας το γυμνάσιο το 1943 κατεβαίνει στην Αθήνα και φοιτά στην Πάντειο. Ο ίδιος, σύμφωνα με διηγήσεις του, έγραφε στιχάκια από νωρίς, αλλά ήθελε να γίνει σκηνοθέτης μιας και του άρεσε ιδιαίτερα το θέατρο. Στην Ναζιστική Κατοχή βρίσκεται πρωτοετής φοιτητής της Παντείου στην Αθήνα. Το 1943 περνάει στις γραμμές της Εθνικής Αντίστασης ως μέλος του ΕΑΜ. Το Μάρτη του '44 συλλαμβάνεται και βασανίζεται, γιατί έγραφε συνθήματα στους τοίχους για την τότε κυβέρνηση του βουνού. Ο πατέρας του με 800 χρυσές λίρες τον απελευθερώνει και έπειτα φεύγει για το βουνό, όπου εκεί συναντά και τον Άρη Βελουχιώτη.

Πολλοί στίχοι από τα τραγούδια του βασίζονται στις εμπειρίες του από την Κατοχή, όταν, όπως σου είπα,  τον συνέλαβαν το 1944 και τον έριξαν στην απομόνωση.

Ο ίδιος αφηγείται: «Το βράδυ με έριξαν στο απομονωτήριο. Εκεί ήταν κι ένας άλλος. Πονούσα σε όλο μου το κορμί. Έχω ένα σημάδι στο κεφάλι από βούρδουλα που κατέληγε σε σφαιρίδιο. Μέσα εκεί υπήρχε ένα κούτσουρο. Του είπα: “Σε παρακαλώ, να ξαπλώσεις πάνω στο κούτσουρο κι εγώ πάνω στο σώμα σου;”. Έτσι έγινε. Σηκωνόμασταν τη νύχτα να ξεμουδιάσουμε. Δεν κράτησε πολύ. Δυο μερόνυχτα. Αυτό είναι το αναπαυτικότερο κρεβάτι που κοιμήθηκα ποτέ. Από αυτό εμπνεύστηκα το “ούτε στρώμα να πλαγιάσω, ούτε φως για να διαβάσω” που γράφω στη “Γερακίνα”».

Στο αφιερώνω γιατί ξέρω ότι κι εσένα σου αρέσει. Το αφιερώνω επίσης και σε όσες και όσους «δεν ζουν γονατιστοί»…  

Ούτε στρώμα να πλαγιάσω,
ούτε φως για να διαβάσω
το γλυκό σου γράμμα, ωχ, μανούλα μου
Καλοκαίρι κι είναι κρύο
ένα μέτρο επί δύο
είναι το κελί μου, ωχ, μανούλα μου

Μα εγώ δε ζω γονατιστός,
είμαι της γερακίνας γιος
Τι κι αν μ’ ανοίγουνε πληγές
εγώ αντέχω τις φωτιές
Μάνα μη λυπάσαι, μάνα μη με κλαις

Ένα ρούχο ματωμένο
στρώνω για να ξαποσταίνω
στο υγρό τσιμέντο, ωχ, μανούλα μου
Στο κελί το διπλανό μου
φέραν κάποιον αδελφό μου
πόσο θα τραβήξει, ωχ, μανούλα μου

Μα εγώ δε ζω γονατιστός,
είμαι της γερακίνας γιος
Τι κι αν μ’ ανοίγουνε πληγές
εγώ αντέχω τις φωτιές
Μάνα μη λυπάσαι, μάνα μη με κλαις