Ανοιχτή επιστολή μέρος 1ο

Άννα Αυγούλη

Αγαπημένε μου, μόλις διάβασα την επιστολή που έστειλε το «Δίκτυο για Βιώσιμες Κυκλάδες» προς την κυβέρνηση και τα πολιτικά κόμματα με θέμα, «Οι Κυκλάδες δεν θα αποκτήσουν τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια που τους αξίζουν. Αναζητείται η πυξίδα του δημόσιου συμφέροντος».

Ομολογώ ότι, πέρα από κάποιες μικρές διαφοροποιήσεις, λογικό είναι, οι επισημάνσεις του Δικτύου έρχονται και κουμπώνουν με τις επισημάνσεις που έκανε και στην Κω το Κίνημα Πολιτών «Βιώσιμη Κως», αλλά και άλλοι συμπολίτες μας.

Όπως αντιλαμβάνεσαι, το θέμα είναι τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια.

Δεν θα μακρηγορήσω.

Παραθέτω αυτούσια την επιστολή, παραλείποντας δυστυχώς (λόγω χώρου…) τις προτάσεις τους. Επιφυλάσσομαι όμως, για το επόμενο φύλλο:

Η ΕΠΙΣΤΟΛΗ

Το Δίκτυο για Βιώσιμες Κυκλάδες παρακολουθεί στενά τη μεγαλύτερη επιχείρηση για τη πολεοδόμηση της χώρας με την εκπόνηση των τοπικών πολεοδομικών σχεδίων (ΤΠΣ). Ο τρόπος με τον οποίο η κυβέρνηση επέλεξε να υλοποιήσει τα χωροταξικά σχέδια δεν συμφωνεί με το πνεύμα του Συντάγματος για τις δημόσιες πολιτικές και το δημόσιο συμφέρον. Η Ελλάδα μέχρι σήμερα, είχε ελάχιστα ολοκληρωμένα και σαφή πολεοδομικά και χωροταξικά σχέδια. Η διαχρονική αυτή υστέρηση έχει επιτρέψει να συνεχίζεται η αυθαιρεσία, η παρανομία, η συναλλαγή και οι πελατειακές σχέσεις τόσο με τον κατασκευαστικό κλάδο, όσο και με τους πολίτες, και έχει εκθρέψει την «απροθυμία» του κράτους να οργανώσει τις αναγκαίες υποδομές μέσα στους αστικούς ιστούς όπως γίνεται σε κάθε πολιτισμένη χώρα. Οι δυσάρεστες συνέπειες των σοβαρών ελλειμμάτων στο χωροταξικό σχεδιασμό για δεκαετίες είναι ήδη εμφανέστατες τόσο στις αστικές όσο και στις περιαστικές και εξοχικές περιοχές της χώρας μας. Πριν από τρία περίπου χρόνια μάθαμε ότι οργανώνεται σχέδιο για την εκπόνηση Πολεοδομικών Σχεδίων σε ολόκληρη τη χώρα στηριγμένο σε σημαντικά ευρωπαϊκά κονδύλια από το Ταμείο Ανάκαμψης. Και ενώ όλοι οι σώφρονες πολίτες περιμέναμε με ενδιαφέρον τα σχέδια αυτά για να μπει η αναγκαία τάξη, που γίνεται ακόμη περισσότερο επείγουσα εξαιτίας της επερχόμενης κλιματικής κρίσης, στην πορεία διαπιστώνουμε σοβαρές ανακολουθίες και παραλείψεις.

Ο χωροταξικός σχεδιασμός, προχωράει:

• χωρίς να έχει προηγηθεί η αναγκαία συζήτηση με τις τοπικές κοινωνίες για το «τι ανάπτυξη έχουμε – τι ανάπτυξη θέλουμε» ώστε οι ομάδες εκπόνησης των μελετών αυτών να έχουν ένα μπούσουλα για το τι θέλουν οι πολίτες και να προσπαθήσουν να το χωροθετήσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Έτσι η άσκηση εκφυλίζεται στο «τι χτίζεται, που χτίζεται, ποιος επωφελείται και ποιος ζημιώνεται», ενώ σε πολλές περιπτώσεις είναι σαφές ότι υπάρχουν παρεμβάσεις για να εξυπηρετηθούν μεσαία και κυρίως μεγάλα συμφέροντα.
• χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί τα υπερκείμενα Ειδικά Χωροταξικά Σχέδια όπως αυτά του Τουρισμού, των ΑΠΕ, της Βιομηχανίας που όταν θα ολοκληρωθούν θα επηρεάσουν καθοριστικά τα ΤΠΣ
• χωρίς να έχει ολοκληρωθεί το Περιφερειακό Χωροταξικό Πλαίσιο της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου
• χωρίς να έχει ολοκληρωθεί ο χαρακτηρισμός των δρόμων που και αυτός θα ανατρέψει το όποιο σχέδιο, καλό ή κακό εκπονηθεί, αφού ο χαρακτηρισμός θα αλλάξει την οικοδομησιμότητα στις εκτός οικισμών περιοχές.
• χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες για τις προστατευόμενες περιοχές (Natura) που αφορούν το 30% της έκτασης της χώρας που στη φάση αυτή αποτελούν «τρύπες» στο σχεδιασμό του χώρου.
• χωρίς να έχουν καταργηθεί οι στρατηγικές επενδύσεις, τα σύνθετα καταλύματα και οι ιδιωτικές πολεοδομήσεις που αποφασίζονται σε κυβερνητικό επίπεδο και επιβάλλονται στους «τυχερούς» τόπους ως «αναπτυξιακό μάνα εξ ουρανού», ενώ πρόκειται για κερδοσκοπικές επενδύσεις με ελάχιστες θετικές και πολλές αρνητικές συνέπειες για τους τόπους, αφού τους αντιμετωπίζουν ως χώρους κερδοφόρων επενδύσεων και όχι ως τόπους ζωής, όπως ζητούν τόσο οι δήμαρχοι των νησιών με πρόσφατο ψήφισμα της ΠΕΔ Ν. Αιγαίου όσο και φορείς πολιτών.
• χωρίς μια σαφή και επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία για τη Φέρουσα Ικανότητα (ΦΙ), ενώ δεν συνδέει υποχρεωτικά την ΕΚΕΦΙ που ανέλαβαν με καθυστέρηση να εκπονήσουν οι μελετητές με τα εκπονούμενα σενάρια με αποτέλεσμα ακόμη και στις περιπτώσεις όπου τα δεδομένα των μελετητών δείχνουν σαφή υπέρβαση των ορίων που έχει θέσει το ίδιο το Υπουργείο Περιβάλλοντος, να μην λαμβάνεται υπόψη στην εκπόνηση των σεναρίων που έχουν ήδη προαποφασιστεί.
• χωρίς να έχει ανασταλεί η υλοποίηση και έκδοση νέων εκτός οικισμών οικοδομικών αδειών που συνεχίζουν να εκδίδονται κατά συρροή στα νησιά, συνήθως κατά παράβαση της νομολογίας του ΣΤΕ και παρά τα προβλήματα που δημιουργούν στη βιωσιμότητα της χώρας (όπως έχει τεκμηριώσει η σχετική έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη) κάνοντας ορατό τον κίνδυνο για πλήρη αλλοίωση των νησιών μέχρι να εκδοθούν τα ΠΔ για τα νέα ΤΠΣ.
• Χωρίς να υπάρχει επαρκής χρόνος για ενημέρωση των τοπικών κοινωνιών σε όλες τις φάσεις της εκπόνησης των ΤΠΣ με τη δαμόκλεια σπάθη της απένταξης τους από το ΤΑΑ που λήγει μέσα στο 2026, ενώ η καθυστέρηση τους οφείλεται αποκλειστικά σε λανθασμένους χειρισμούς. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα ΤΠΣ για Θήρα και Μύκονο που εξαγγέλθηκαν ως εθνικού ενδιαφέροντος από τον ίδιο τον Πρωθυπουργό το 2020 και παρουσιάστηκαν μόλις το 2024, δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί. Επίσης αξίζει να αναφερθεί, ότι ο χρόνος των πέντε ημερών που δόθηκε για την υποτιθέμενη «διαβούλευση» μετά από κάθε παρουσίαση των αρχικών σεναρίων είναι απαράδεκτα πιεστικός και απέχει πολύ από το να συνιστά δυνατότητα ουσιαστικής διαβούλευσης, ή, πολύ περισσότερο, «Συμμετοχικού Σχεδιασμού» όπως απαιτεί η επιστήμη της Χωροταξίας.

Ο συνδυασμός όλων των παραπάνω, δυστυχώς δεν επιτρέπει να αναμένουμε ότι η ολοκλήρωση της διαδικασίας θα αποδώσει πολεοδομικά σχέδια που θα ενισχύουν τη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα των νησιών και θα απαντούν με επάρκεια στις σωρευμένες ανάγκες, που γίνονται ακόμα κρισιμότερες εξαιτίας της προέλασης της Κλιματικής Κρίσης, ενώ ταυτόχρονα θέτει ερωτήματα για το κατά πόσον απαντά στην συνταγματική επιταγή για χωροταξικό σχεδιασμό με επιστημονικά κριτήρια που εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον.