Κατερίνα Παπαγιαννάκη, ειδική επιστήμονας του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και μέλος της κίνησης «Βιώσιμη Κως – Sustainable Kos»:

«Κατέστη σαφές από όλους ότι, το υφιστάμενο  μοντέλο δεν είναι βιώσιμο»

«Ήταν ξεκάθαρο ότι αυτή η αλόγιστη, ανεξέλεγκτη ανάπτυξη δεν μπορεί να συνεχιστεί - Θέτει σε κίνδυνο όλα τα υποσυστήματα του νησιού, συμπεριλαμβανομένης και της ίδιας της οικονομίας του»

«Υπήρξε θετική στάση απέναντι στην πρωτοβουλία μας από όλους (στο δημοτικό συμβούλιο) και μια ειλικρινής αποδοχή της σημασίας της ενεργούς συμμετοχής των πολιτών στη λειτουργία της τοπικής αυτοδιοίκησης»

«Αναγνωρίστηκε το δικαίωμα των πολιτών να συμβάλουν εποικοδομητικά στη διαμόρφωση πολιτικών και μέτρων που τους αφορούν. Αυτό για μας είναι μία πολύ θετική εξέλιξη γιατί προφανώς παρακινεί με κάποιο τρόπο και τους συμπολίτες μας να δράσουν αναλόγως, να στηρίξουν εμάς ή να στηρίξουν άλλες παρόμοιες κινήσεις»

«Για το θέμα του «παγώματος» νέων κλινών, θα επανέλθουμε με συγκεκριμένες προτάσεις για το πώς μπορεί να διαμορφωθεί ένα τέτοιο πλαίσιο προς όφελος της τοπικής αυτοδιοίκησης και του νησιού  συνολικά»

«Υπάρχουν δίκτυα τα οποία παλεύουν αυτή τη στιγμή για να αλλάξει το θεσμικό πλαίσιο και να επανέλθουν στην τοπική αυτοδιοίκηση δυνατότητες που δεν τις έχουν»

«Μελετήσαμε ό,τι έχει υπάρξει για το νησί. Είχαμε δει τις ενδείξεις από αυτές τις μελέτες. Ξέρουμε ότι έχουμε ξεπεράσει τα όρια. Χρειάζεται μία σύγχρονη μελέτη η οποία θα βασιστεί στις συνθήκες τις σημερινές που έχουν αλλάξει»

«Ο βασικός μας νέος στόχος είναι να κάνουμε μία ημερίδα ενημερωτική και ελπίζω πως θα το καταφέρουμε πριν την έναρξη αυτής της σεζόν για να φέρουμε ακόμα πιο κοντά στους πολίτες όλη αυτή την συλλογιστική μας»

Ιδιαίτερα ικανοποιημένη δηλώνει στον «Σ» η ειδική επιστήμονας του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και μέλος της κίνησης «Βιώσιμη Κως – Sustainable Kos» Κατερίνα Παπαγιαννάκη από το κλίμα που επικράτησε στο δημοτικό συμβούλιο κατά τη διάρκεια συζήτησης στη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου Κω της 19^ης Φεβρουαρίου 2025 με θέμα, «Ενημέρωση επί του υπ’ αριθμόν πρωτοκόλλου 2127/29-1-2025 αιτήματος του Κινήματος Πολιτών “Βιώσιμη Κως”».

Χαρακτήρισε πολύ θετικό το κλίμα και δημοκρατικό, χωρίς ακραίες απόψεις ή αντιπαραθέσεις. «Υπήρξε θετική στάση απέναντι στην πρωτοβουλία μας από όλους και μια ειλικρινής αποδοχή της σημασίας της ενεργούς συμμετοχής των πολιτών στη λειτουργία της τοπικής αυτοδιοίκησης. Αναγνωρίστηκε, δηλαδή, το δικαίωμα των πολιτών να συμβάλουν εποικοδομητικά στη διαμόρφωση πολιτικών και μέτρων που τους αφορούν» δηλώνει χαρακτηριστικά. Θετικό βήμα επίσης χαρακτηρίζει την απόφαση της δημοτικής αρχής να προχωρήσει σε μελέτη φέρουσας ικανότητας του νησιού, διότι ήταν ένας από τους στόχους της κίνησης των πολιτών. «Αυτή η μελέτη θα έχει διπλό στόχο, δηλαδή, αφενός να καταγραφεί η υφιστάμενη κατάσταση και αφετέρου να περιοριστεί το προς τα που θέλουμε να κατευθυνθεί το αναπτυξιακό μοντέλο της Κω. Κατέστη σαφές από όλους, το συνειδητοποιήσαμε αυτό, ότι το υφιστάμενο  μοντέλο δεν είναι βιώσιμο και θέτει σε κίνδυνο όλα τα υποσυστήματα του νησιού, συμπεριλαμβανομένης και της ίδιας της οικονομίας του» σημειώνει. Όσο για το μέγα θέμα του «φρένου» στη  δημιουργία νέων κλινών κι επειδή ο δήμος, όπως ειπώθηκε, δεν έχει τη δυνατότητα να το πράξει, η κ. Παπαγιαννάκη αναφέρει παραδείγματα άλλων δήμων, είτε μεμονωμένα είτε με «δίκτυα», που το κατάφεραν, ενώ παράλληλα δηλώνει πως είναι ένα θέμα για το οποίο θα επανέλθουν με συγκεκριμένες προτάσεις. Εκτιμά δε, πως το χωροταξικό θα βοηθήσει προς αυτή την κατεύθυνση.

Τέλος, σημειώνει πως η «κίνηση» θα συνεχίσει τις επαφές της τόσο με τη δημοτική αρχή όσο και με τις παρατάξεις της μειοψηφίας, ενώ μας ενημερώνει πως, στόχος είναι η διοργάνωση μιας ενημερωτικής ημερίδας πριν την έναρξη της καλοκαιρινής περιόδου «για να φέρουμε ακόμα πιο κοντά στους πολίτες όλη αυτή την συλλογιστική μας».

Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Ερ: Κυρία  Παπαγιαννάκη, πείτε μου κατ’ αρχάς, ποια είναι η αίσθησή σας από τη συζήτηση που παρακολουθήσατε στο δημοτικό συμβούλιο, στην οποία συμμετείχατε, και αφορούσε στη «Βιώσιμη Κω»;
Κ.Π.: Ήταν πολύ θετική. Φύγαμε με μία αίσθηση ότι καταρχάς συμμετείχαμε σε μία δημοκρατική και ψύχραιμη διαδικασία, χωρίς ακραίες απόψεις ή αντιπαραθέσεις.
Πραγματικά ήταν πολύ δημοκρατική. Υπήρξε θετική στάση απέναντι στην πρωτοβουλία μας από όλους και μια ειλικρινής αποδοχή της σημασίας της ενεργούς συμμετοχής των πολιτών στη λειτουργία της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Αναγνωρίστηκε, δηλαδή, το δικαίωμα των πολιτών να συμβάλουν εποικοδομητικά στη διαμόρφωση πολιτικών και μέτρων που τους αφορούν. Στην πραγματικότητα όλα μας αφορούν. Αυτό για μας είναι μία πολύ θετική εξέλιξη γιατί προφανώς παρακινεί με κάποιο τρόπο και τους συμπολίτες μας να δράσουν αναλόγως, να στηρίξουν εμάς ή να στηρίξουν άλλες παρόμοιες κινήσεις.
Επίσης, η ανταλλαγή απόψεων βασίστηκε σε έναν αμοιβαίο σεβασμό. Στείλαμε ξεκάθαρα μηνύματα, αλλά λάβαμε και εξίσου διαφωτιστικές απαντήσεις που μας δημιουργήσανε και νέους προβληματισμούς με τη θετική έννοια της λέξης. Είμαστε, δηλαδή, σε μια διαδικασία τώρα που σκεφτόμαστε όλα αυτά που ακούσαμε.
Ως προς τη δική μας κίνηση, θεωρούμε ότι αναγνωρίστηκε και η στάση μας ως υπεύθυνη και τεκμηριωμένη. Ειπώθηκε από όλους, δεν είχε κανένας μια αντίθετη άποψη ως προς αυτό και θεωρώ ότι παίζει πολύ μεγάλο ρόλο το ότι έχουμε αρκετά ουσιαστικό λόγο και επιχειρηματολογία και επιστημονική αλλά και βοήθεια από την εμπειρία ανθρώπων που συμμετέχουν στην κίνηση και που σχετίζονται με παραγωγικούς τομείς στην Κω.
Βεβαίως θέλω να πω ότι, έχουμε  μία πιο δυναμική αντίληψη για το πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν συγκεκριμένα προβλήματα, όπως νομίζω ότι οφείλουμε άλλωστε να έχουμε μία πιο δυναμική αντίληψη. Αυτός είναι ο ρόλος μας.
Επί της ουσίας να πω ότι, ανακοινώθηκε για ακόμη μία φορά η απόφαση να χρηματοδοτηθεί η μελέτη φέρουσας ικανότητας, το οποίο εμείς το ζητάμε από την αρχή που δημιουργηθήκαμε ως κίνηση, ήτανε ένας από τους στόχους μας, το θεωρούμε πολύ σημαντικό, οπότε ανακοινώθηκε ξανά από το δήμαρχο και η χρηματοδότησή της. Αυτή η μελέτη θα έχει διπλό στόχο, δηλαδή, αφενός να καταγραφεί η υφιστάμενη κατάσταση και αφετέρου να περιοριστεί το προς τα που θέλουμε να κατευθυνθεί το αναπτυξιακό μοντέλο της Κω. Κατέστη σαφές από όλους, το συνειδητοποιήσαμε αυτό, ότι το υφιστάμενο  μοντέλο δεν είναι βιώσιμο και θέτει σε κίνδυνο όλα τα υποσυστήματα του νησιού, συμπεριλαμβανομένης και της ίδιας της οικονομίας του. Επίσης ήταν μια πολύ θετική εξέλιξη αυτή. Δεν υπήρξε κάποια διαφωνία επί του θέματος.
Ενός βασικός προβληματισμός που προέκυψε, αφορά τη θέση του δήμου - εκεί ήταν και κάτι που δεν γνωρίζαμε πολύ καλά πώς θα τοποθετηθούν, αλλά τοποθετήθηκαν - ότι δεν έχει τη δυνατότητα να παγώσει αυτό που ζητούσαμε, δηλαδή, αδειοδοτήσεις μεγάλων τουριστικών μονάδων, είτε λόγω περιορισμών στη λήψη τέτοιων αποφάσεων, είτε επειδή δεν έχει διαμορφωθεί ένα σαφές πλαίσιο στην Κω χρόνια τώρα, που να λαμβάνει υπόψη την τρωτότητα επιμέρους περιοχών και τις χρήσεις γης.
Το αναγνωρίζουμε, το καταλαβαίνουμε και το σεβόμαστε. Όμως αυτό είναι και το σημείο στο οποίο θα ‘ρθει τώρα η δική μας επιμονή και η δυναμική παρουσία για να κάνουμε τη διαφορά. Θα επανέλθουμε, δηλαδή, με συγκεκριμένες προτάσεις για το πώς μπορεί να διαμορφωθεί ένα τέτοιο πλαίσιο προς όφελος της τοπικής αυτοδιοίκησης και του νησιού  συνολικά. Έχουμε δει να έχουν παρθεί πρωτοβουλίες και αντίστοιχες αποφάσεις προς το συμφέρον του δημόσιου μιας περιοχής από τα δημοτικά συμβούλια και θέλουμε λίγο να το ψάξουμε παραπάνω και να δούμε πώς μπορούμε να συνεισφέρουμε σε αυτή τη συζήτηση. Σίγουρα το ότι γίνεται αυτή τη στιγμή το χωροταξικό βοηθάει πάρα πολύ γιατί θα γίνουνε πιο συγκεκριμένα τα όρια των περιοχών και οι χρήσεις γης, οπότε εκεί πάνω θα μπορούσαμε να απαντήσουμε και καλύτερα και η τοπική αυτοδιοίκηση και εμείς το να δούμε πού μπορούμε να βάλουμε όρια. Ήταν ξεκάθαρο από όλους ότι αυτή η αλόγιστη, ανεξέλεγκτη ανάπτυξη δεν μπορεί να συνεχιστεί. Για μας το επόμενο βήμα είναι η αποτίμηση των όσων ειπώθηκαν και θα τοποθετηθούμε και δημόσια, όπως κάνουμε πάντοτε και όπως οφείλουμε άλλωστε και στους εκατοντάδες πολίτες που υπέγραψαν τα αιτήματά μας.
Ερ: Αν κατάλαβα καλά, αυτό που αντιληφθήκατε είναι ότι, ο δήμος δεν έχει τη δυνατότητα να βάλει ένα φρένο σε νέες μονάδες;

Κ.Π.:  Δεν φάνηκε πως χάνουν τη δυνατότητα, τουλάχιστον σε αυτή τη συζήτηση που έγινε, να πάρουν κάποιες αποφάσεις και μας εξήγησαν ότι, ο λόγος είναι ότι δεν έχουνε τη δύναμη αυτή που χρειάζεται, δηλαδή, οι αποφάσεις παίρνονται κυρίως από πάνω,
οπότε εκεί κάπως τους έχουν δέσει λίγο τα χέρια, παρότι εμείς θεωρούμε ότι αυτό μπορούμε να το δούμε και διαφορετικά, γι αυτό λέω ότι θα επανέλθουμε με πιο δυναμικές προτάσεις, αλλά το ακούμε, το σεβόμαστε και το γεγονός ότι χρόνια τώρα δεν έχει μπει ένα κανονιστικό πλαίσιο για τις χρήσεις γης, οπότε να μπορείς να πεις ότι σε αυτήν την περιοχή δεν το επιτρέπω. Ότι και να μου πείτε, ότι να μου φέρετε, εγώ έχω βάλει ένα πλαίσιο, υπάρχει ένα πλαίσιο και δεν επιτρέπω σε αυτές τις περιοχές να χτιστούν τέτοιου είδους μονάδες.
Ερ: Πάντως ακούμε και διαβάζουμε κατά καιρούς ότι άλλοι δήμοι, κύρια νησιωτικοί, έχουν αντιδράσει και έχουν αποκόψει τέτοιες δράσεις.
Κ.Π.: Ακριβώς. Αυτό το έθεσα στο τέλος της πρωτολογίας μου και είπα ότι υπάρχουν δήμοι όπως η Ίος εδώ και πολλά χρόνια, η Αστυπάλαια, η Μήλος. Είδαμε το δημοτικό συμβούλιο της Μήλου live, το οποίο μετά την ιστορία με το Σαρακήνικο και για άλλες περιπτώσεις όχι για αυτήν στο Σαρακήνικο, είπαν όχι και το είπαν ομόφωνα και με εισήγηση του δημάρχου.  Είπαν ότι, εμείς θα πούμε για λόγους δημοσίου συμφέροντος όχι. Το κατά πόσο αυτό μπορεί να γίνει στην Κω, δεν μπορώ εγώ να το υποδείξω αυτή τη στιγμή, θέλει λίγο παραπάνω ψάξιμο. Πάντως, παραδείγματα υπάρχουν γύρω μας, υπάρχουν επίσης και δίκτυα δήμων. Δεν είχα όμως το χρόνο να τα πω όλα αυτά, είχα 5 λεπτά στη διάθεσή μου και κατανοητό, πόσο χρόνο να μου δώσουν, αλλά θα ξαναπούμε  κάποια πράγματα γιατί υπάρχουν τέτοιες περιπτώσεις, όπως λέτε και εσείς, που έχουν καταφέρει να παρακάμψουνε την επιβολή κάποιου τρόπου λήψης αποφάσεων. 
Επίσης, να το πω πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν δίκτυα τα οποία παλεύουν αυτή τη στιγμή για να αλλάξει το θεσμικό πλαίσιο και να επανέλθουν στην τοπική αυτοδιοίκηση δυνατότητες που δεν τις έχουν. Συμβαίνει αυτό.
Ερ: Πάντως να πω ότι, είναι πρωτόγνωρο για την Κω αυτό που συμβαίνει με την κίνησή σας. Το γεγονός, δηλαδή, ότι 1.600 άνθρωποι, τουλάχιστον μέχρι πριν από λίγο καιρό γιατί μπορούν να αυξηθούν στην πορεία, συμμετέχουν σε αυτή τη δράση, κάτι που θα ταρακουνούσε οποιαδήποτε δημοτική αρχή.

Κ.Π.: Ναι, συμφωνώ και το έδειξαν και οι ίδιοι, δεν το αρνήθηκαν. Δηλαδή, σε αυτήν την συγκεκριμένη τοποθέτηση, όλοι  τοποθετήθηκαν θετικά. Στη μεγάλη εικόνα υπήρχε μία ομόφωνη γνώμη ότι, αυτή η συμμετοχή διαδικασία είναι πάρα πολύ σημαντική για κάθε περιοχή. Μάλιστα, να σας πω από τη δική μου επιστημονική πλευρά, συνειδητοποίησα στην πορεία ότι, είναι σαν να εφαρμόζουμε κατά γράμμα ό,τι πλέον μας ζητάνε τα συγχρηματοδοτούμενα ερευνητικά προγράμματα όταν κάνουμε μία πρόταση για το πώς να βοηθήσουμε να αναπτυχθεί ο κλιματικός εγγραμματισμός και η βιώσιμη ανάπτυξη σ’ ένα μέρος.  Τι μας λένε; Μας λένε, θέλουμε πρώτα να διασφαλίσετε ποιες είναι οι ανάγκες. Το έχουμε κάνει. Έχουμε ερευνήσει, έχουμε ψάξει. Μας λένε, να μιλήσετε με τους παραγωγικούς φορείς και τους διοικούντες μιας περιοχής και να ακούσετε τις τοποθετήσεις τους. Το κάναμε. Μας λένε, να συμμετέχετε ως ενεργοί πολίτες και να παρακινήσετε τους πολίτες στις συμμετοχικές διαδικασίες. Το  κάνουμε. Δηλαδή, πραγματικά ακολουθούμε όλα αυτά τα βήματα τα οποία θεωρούνται πλέον δεδομένο ότι πρέπει να γίνονται σε μία περιοχή η οποία έχει ανάγκες και πρέπει να προχωρήσει με έναν βιώσιμο τρόπο μπροστά.
Ερ: Θέλω να σας πω ότι, όλη αυτή η δράση και προσωπικά, αλλά και μιλώντας με αρκετό κόσμο, μας γεμίζει με αισιοδοξία για το αύριο της Κω.  Κυρία Παπαγιαννάκη, συνεχίζετε τις επαφές με το δήμο;
Κ.Π.: Φυσικά. Φάνηκε πως όλοι θέλουνε να συνεχίσουν τις επαφές μαζί μας και όλες οι παρατάξεις. Εμείς, το είπανε άλλωστε και στο δημοτικό συμβούλιο, είχαμε μιλήσει με δύο παρατάξεις. Και με τον κύριο Νικηταρά και με τον κύριο Σιφάκη και την ομάδα του.  
Είμαστε σε ανοιχτό διάλογο καιρό τώρα για να τους ενημερώνουμε για όλα αυτά τα οποία μελετάμε και να τους φέρουμε σε επαφή με ειδικούς. Το έχουμε κάνει αυτό. Ξέρουν, δηλαδή, οι άνθρωποι όλη τη συλλογιστική μας και όλη την προσπάθειά μας και νομίζω ότι γι αυτό έδειξαν και αυτό το σεβασμό όλοι, γιατί βλέπουν ότι το κάνουμε φυσικά ανιδιοτελώς όπως ειπώθηκε, αλλά και με μια σοβαρότητα και έναν  υπεύθυνο λόγο. Θεωρώ ότι αυτό για μας είναι μεγάλη επιτυχία και ελπίζουμε πως θα παρακινήσουμε κι άλλο κόσμο όντως. Να τελειώσω την απάντησή μου λέγοντας ότι, είναι δικαίωμά μας να συμμετέχουμε στις αποφάσεις που μας αφορούν.
Ερ: Ακριβώς και βέβαια και με επιστημονική τεκμηρίωση, η οποία δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Το επισημαίνω αυτό διότι, πολλές φορές κατατίθενται προτάσεις πολύ σοβαρές και ο αντίλογος είναι, επιστημονικά πώς στέκει αυτό που λέτε; Οπότε τώρα και αυτό το «άλλοθι» να το πω,  έχει διαγραφεί, δεν υπάρχει, έχουμε την επιστημονική τεκμηρίωση.

Κ.Π.: Ναι, δεν το αμφισβήτησε κανένας αυτό.

Ερ: Εννοώ πως, όταν μια πρόταση στηρίζεται σε επιστημονική τεκμηρίωση, δεν μπορεί παρά να υιοθετηθεί και να αποτελέσει μοχλό για την επίτευξη του στόχου.

Κ.Π.: Κι εκεί πια, δεν μπορείς να έχεις ακραίες απόψεις. Δηλαδή, ή συμφωνούμε όλοι ότι αυτό μας δίνει τις αποδείξεις που χρειαζόμαστε και προτάσεις για το πώς θα συνεχίσουμε ή  μετά απλά υποβαθμίζουμε την έννοια της επιστημονικής προσέγγισης κάποιων θεμάτων, το οποίο δεν το είδα να συμβαίνει και ελπίζω πως δεν θα συμβεί.
Ερ: Κι εγώ ελπίζω να έχει πρακτικό αποτέλεσμα η μελέτη για την φέρουσα ικανότητα του νησιού μας, διότι έχει ξαναγίνει αλλά έμεινε σε κάποιο συρτάρι…
Κ.Π.: Ειπώθηκε αυτό και το ξέρουμε και εμείς γιατί προφανώς έχουμε διαβάσει όλες αυτές τις μελέτες για να φτάσουμε σήμερα εδώ. Όταν λέω, δηλαδή, ότι κάναμε μία πρώτη μελέτη των αναγκών του νησιού, εννοώ ότι μελετήσαμε ό,τι έχει υπάρξει για το νησί. Είχαμε δει τις ενδείξεις από αυτές τις μελέτες. Ξέρουμε ότι έχουμε ξεπεράσει τα όρια, θέλουμε όμως μία σύγχρονη μελέτη γιατί αυτή είχε γίνει πριν από 25 χρόνια. Χρειάζεται μία σύγχρονη μελέτη η οποία θα βασιστεί στις συνθήκες τις σημερινές που έχουν αλλάξει.

Ερ: Αυτό ακριβώς εννοώ, ότι, είχαν γίνει μελέτες αλλά μπήκαν σε συρτάρια. Θέλω να ελπίζω ότι αυτή η μελέτη που θα γίνει δεν θα μπει στα συρτάρια, αλλά θα γίνουν και αντίστοιχες δράσεις που προφανώς θα προτείνει η μελέτη.
Κ.Π.: Κι εμείς το ελπίζουμε. Φάνηκε να υπάρχει μία σοβαρή διάθεση και καλή απέναντι σε μία τέτοια προοπτική, μένει να το δούμε. Εμείς είμαστε εδώ για να παρακολουθούμε.
Θα συνεχίσουμε να είμαστε γιατί μας έδωσε δύναμη αυτή η δημοκρατικότητα της διαδικασίας, μας χαροποίησε, μας ικανοποίησε και μας έδωσε δύναμη να συνεχίσουμε γιατί, θα σας το ξαναπώ, σας το είχα πει και την προηγούμενη φορά,  αφιερώνουμε πάρα
πολύ χρόνο από τον συμπυκνωμένο μας χρόνο πια που έχουμε όλοι.  

Ερ: Κυρία Παπαγιαννάκη, πέρα από τη συνεργασία που θα έχετε στη συνέχεια με τον δήμο, ποιες άλλες δράσεις σκέφτεστε να κάνετε; Μου είχατε πει για μια ημερίδα.

Κ.Π.: Έχουμε διάφορα στο μυαλό μας, δεν θα ‘θελα να προτρέξω. Έχουμε στο μυαλό μας σίγουρα να κάνουμε μία ημερίδα ενημερωτική και ελπίζω πως θα το καταφέρουμε πριν την έναρξη αυτής της σεζόν. Οπότε, αυτός είναι από ό,τι φαίνεται ο πιο βασικός μας νέος στόχος για να φέρουμε ακόμα πιο κοντά στους πολίτες όλη αυτή την συλλογιστική μας. Και σίγουρα θα ξαναρθούμε στο δημοτικό συμβούλιο με νέες προτάσεις ακριβώς για τους προβληματισμούς που σας είπα ότι μας δημιουργήθηκαν ως προς το πώς μπορεί μία δημοτική αρχή και μια τοπική αυτοδιοίκηση να ξεπεράσει τα εμπόδια που τίθενται από το συνολικό σύστημα λήψης αποφάσεων έτσι όπως έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια.

ΠΗΓΗ: ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑΘΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

Ένα θέμα που ανέπτυξε ο «Γεωδίφης» (Νίκος Ιερομνήμων) στο https://geogeodifihs.blogspot.com

ΦΩΤΟ: Γεωδίφης

Η Οδός Ελευθερίου Βενιζέλου της πόλης Κω τη δεκαετία του ΄50, πριν από την ξέφρενη τουριστική ανάπτυξη. Πόσα έχουν αλλάξει από τότε; Τα δένδρα έχουν μειωθεί, τα κτίρια έχουν γίνει περισσότερα και έχουν μεγαλώσει σε ύψος, πλάτος και περισσότεροι κάτοικοι, οχήματα κινούνται στο κέντρο.

Κανονικά σε ένα νησί όπως την Κω δεν θα έπρεπε να μιλάμε για  ατμοσφαιρική ρύπανση. Όμως ζώντας στο κέντρο της Κω για μεγάλα χρονικά διαστήματα έχω γίνει άθελα μάρτυρας ρύπανσης του αέρα και όχι μόνο. Υπάρχουν περιβαλλοντικές βόμβες για τις οποίες ήδη έχω μιλήσει σε προηγούμενες αναρτήσεις. Μάταια περιμένω κάποιες δράσεις από τους δημόσιους φορείς. Όμως το θέμα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον με τις νέες έρευνες σε θέματα υγείας.

Αυτή τη φορά θα σταθώ για πως  η ατμοσφαιρική ρύπανση αλλάζει σιωπηλά την υγεία μας, μέσα από μελέτες που έχουν δημοσιευθεί.

Ο αέρας, ο τόπος, τα νερά

Οι επιπτώσεις στην υγεία είναι τεράστιες και ποικίλες.  Ακούς συχνά για νέους ανθρώπους που δεν κάπνιζαν να έχουν προσβληθεί με  καρκίνο των πνευμόνων. Πώς γίνεται αυτό; «Ο αέρας, ο τόπος, τα νερά» του Μέγα οικολόγου Ιπποκράτη είναι εδώ, τα έλεγε ο παππούς πριν από 2500 χρόνια. Τώρα έχει αποδειχτεί ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι ο βασικότερος από τους λόγους που προκαλεί καρκίνο των πνευμόνων.

Η ατμοσφαιρική ρύπανση έχει το τίμημά του όχι μόνο στο νησί . Στοιχίζει εκατομμύρια ζωές ετησίως, αλλά η πλήρης επίδρασή της στην ανθρώπινη υγεία μόλις τώρα έρχεται στο επίκεντρο.

Ο αέρας που αναπνέουμε δεν είναι τόσο καθαρός όσο φαίνεται. Αόρατα με γυμνό μάτι, μικροσκοπικά σωματίδια και επιβλαβή αέρια στροβιλίζονται γύρω μας, διεισδύοντας βαθιά στους πνεύμονες και στην κυκλοφορία του αίματός μας. Αυτοί οι ρύποι, συχνά ανεπαίσθητοι, αναδιαμορφώνουν την υγεία μας με τρόπους που οι επιστήμονες μόλις αρχίζουν να κατανοούν πλήρως. 

Από τις καρδιακές παθήσεις μέχρι την άνοια, ο απολογισμός της ατμοσφαιρικής ρύπανσης είναι συγκλονιστικός - και είναι ένα πρόβλημα που εκτείνεται σε ηπείρους, χωριά, νησιά, κοιλάδες, βουνά επηρεάζοντας σχεδόν κάθε άνθρωπο στον πλανήτη.

Παγκόσμια Κρίση Υγείας

Η ατμοσφαιρική ρύπανση ευθύνεται για τουλάχιστον 7 εκατομμύρια θανάτους ετησίως, σύμφωνα με παγκόσμιες εκτιμήσεις. 

Μόνο στην Ευρώπη, τα λεπτά σωματίδια (PM2,5)—σωματίδια με διάμετρο μικρότερη από 2,5 μικρόμετρα—προκάλεσαν εκτιμώμενους 238.000 πρόωρους θανάτους το 2020. Αν και αυτό αντιπροσωπεύει μείωση 45% από το 2005, χάρη σε αυστηρότερους κανονισμούς και καθαρότερες τεχνολογίες, το 97% των κατευθυντήριων γραμμών για την ασφάλεια των πόλεων της Ευρώπης (WHO ).

Η βραχυπρόθεσμη έκθεση μπορεί να προκαλέσει κρίσεις άσθματος, λοιμώξεις του αναπνευστικού και καρδιαγγειακά συμβάντα. 

Η μακροχρόνια έκθεση, ωστόσο, είναι ακόμη πιο ύπουλη. 

Μελέτες συνδέουν τη χρόνια ατμοσφαιρική ρύπανση με εγκεφαλικό επεισόδιο, καρκίνο του πνεύμονα, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), ακόμη και καταστάσεις όπως ο διαβήτης τύπου 2, το Αλτσχάιμερ και η άνοια.

«Η ατμοσφαιρική ρύπανση βλάπτει την υγεία κατά την παιδική ηλικία και αυξάνει τον κίνδυνο ασθενειών αργότερα στη ζωή», σημειώνει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΟΠ). Τα παιδιά, των οποίων το σώμα και το ανοσοποιητικό σύστημα εξακολουθούν να αναπτύσσονται, είναι ιδιαίτερα ευάλωτα.

Όμως το βάρος δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Οι κοινότητες με χαμηλότερο εισόδημα συχνά αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη έκθεση σε ρύπους, ζουν κοντά σε πολυσύχναστους δρόμους και βιομηχανικές ζώνες ή βασίζονται σε καύσιμα χαμηλής ποιότητας για θέρμανση. Οι δρόμοι και οι πλατείες μας αποτελούν ένα θάλαμο αερίων, για όποιον μπορεί να το αντιληφθεί. Στην Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη,  η καύση άνθρακα και ξύλου σε αναποτελεσματικές σόμπες οδηγεί σε μερικά από τα υψηλότερα επίπεδα PM2,5 στην ήπειρο.

Τι κάνει την ατμοσφαιρική ρύπανση τόσο επιβλαβή;

ΦΩΤΟ: Γεωδίφης 1

Λεζάντα: Τι ακριβώς συμβαίνει μέσα μας; Σωματίδια με διάμετρο 2,5 μm ή μικρότερη (PM2,5), σωματίδια με διάμετρο 10 μm ή μικρότερη (PM10), όζον (O3), διοξείδιο του αζώτου (NO2), βενζο[a]πυρένιο (BaP) και διοξείδιο του θείου (SO2). Γραφικό από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος

Η απάντηση βρίσκεται στην ικανότητά  να διεισδύει σχεδόν σε κάθε σύστημα του σώματος. Τα σωματίδια PM2.5 είναι τόσο μικρά που μπορούν να παρακάμψουν τις φυσικές άμυνες του σώματος, να μένουν βαθιά στους πνεύμονες και ακόμη και να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος. Μόλις εκεί, πυροδοτούν φλεγμονή, μια βιολογική απόκριση που, με την πάροδο του χρόνου, μπορεί να βλάψει τους ιστούς και το DNA.

«Όταν εισπνέετε ατμοσφαιρικούς ρύπους, το σώμα σας βλέπει αυτά τα μικροσκοπικά σωματίδια ως απειλή και προσπαθεί να τα διώξει το συντομότερο δυνατόν», εξηγεί η Loren Wold, PhD, καθηγήτρια στο Ιατρικό Πανεπιστήμιο του Οχάιο, που έχει μελετήσει τις επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης για δύο δεκαετίες. Αυτός ο καταρράκτης φλεγμονής μπορεί να οδηγήσει σε μια σειρά από χρόνιες παθήσεις, από καρδιακές παθήσεις έως αυτοάνοσες διαταραχές.

Οι νέες έρευνες επισημαίνουν επίσης ψυχολογικές επιπτώσεις. 

Η μακροχρόνια έκθεση σε λεπτά σωματίδια έχει συνδεθεί με αυξημένους κινδύνους άγχους, κατάθλιψης και σχιζοφρένειας. Οι μηχανισμοί εξακολουθούν να μελετώνται, αλλά οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες -μια επιβλαβής ανισορροπία των μορίων στο σώμα- μπορεί να παίξουν κάποιο ρόλο.

Ένα κάλεσμα για δράση

Τα καλά νέα είναι ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση, αν και είναι απίστευτα περίπλοκη και δύσκολο να αντιμετωπιστεί, είναι ένα ρεαλιστικά επιλύσιμο πρόβλημα. 

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κάνει σημαντικά βήματα, μειώνοντας τις εκπομπές PM2,5 κατά 32% μεταξύ 2005 και 2020. Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και το Σχέδιο Δράσης Μηδενικής Ρύπανσης στοχεύουν στη μείωση των πρόωρων θανάτων από την ατμοσφαιρική ρύπανση κατά περισσότερο από 55% έως το 2030, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2005.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η επερχόμενη δεύτερη παγκόσμια διάσκεψη του ΠΟΥ για την Ατμοσφαιρική Ρύπανση και την Υγεία το 2025 επιδιώκει να κινητοποιήσει τη δράση. Οι ειδικοί τονίζουν την ανάγκη για αυστηρότερα πρότυπα ποιότητας του αέρα, τη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και καλύτερα συστήματα παρακολούθησης. «Ο καθαρότερος αέρας θα οδηγήσει σε υγιέστερους πληθυσμούς, χαμηλότερο κόστος υγειονομικής περίθαλψης, αυξημένη παραγωγικότητα και ένα πιο βιώσιμο μέλλον», υποστηρίζει ο ΠΟΥ.

Αλλά και οι ατομικές ενέργειες έχουν σημασία. Η προσοχή στον Δείκτη Ποιότητας Αέρα (AQI)-ένα εργαλείο που μετρά τα επίπεδα ρύπανσης- μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να λάβουν ενημερωμένες αποφάσεις σχετικά με το πότε θα παραμείνουν σε εσωτερικούς χώρους ή πότε θα φορέσουν προστατευτικές μάσκες. Για όσους ανήκουν σε ευαίσθητες ομάδες, όπως τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με χρόνιες παθήσεις, ακόμη και τα μέτρια επίπεδα ρύπανσης μπορεί να εγκυμονούν κινδύνους. Η χρήση φορητών αισθητήρων ποιότητας αέρα, όπως αυτοί της Kunak, μπορεί να παρέχει σε πραγματικό χρόνο, εντοπισμένα δεδομένα για να βοηθήσει τα άτομα να παρακολουθούν και να ανταποκρίνονται στα επίπεδα ρύπανσης πιο αποτελεσματικά.

Η καταπολέμηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης απέχει πολύ από το να έχει τελειώσει. Ενώ έχει σημειωθεί πρόοδος, εκατομμύρια εξακολουθούν να υποφέρουν από τις επιπτώσεις του και το οικονομικό κόστος είναι συγκλονιστικό - υπολογίζεται σε 8,1 τρισεκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως. Ωστόσο, οι λύσεις είναι εφικτές. Αυστηρότεροι κανονισμοί, καθαρότερες τεχνολογίες και συλλογική δέσμευση για τη δημόσια υγεία μπορούν να ανατρέψουν την κατάσταση.

Όπως το θέτει η Δρ. Γουόλντ, «Είναι σχεδόν αδύνατο να ελέγξεις κάτι τόσο τεράστιο όσο ο αέρας που αναπνέεις, αλλά το να γνωρίζεις πώς μπορεί να επηρεάσει το σώμα σου – και τις μικρές αλλαγές που μπορείς να κάνεις για να παραμείνετε λίγο πιο ασφαλείς – μπορεί να βοηθήσει πολύ στην προστασία της υγείας σας».

Ο αέρας μπορεί να είναι αόρατος, αλλά η επίδρασή του στη ζωή μας είναι αναμφισβήτητη. Το ερώτημα είναι: Πόσο καιρό θα περιμένουμε να δράσουμε και στα μέρη μας; Όσο καθυστερούμε τη δράση, τόσο περισσότερο υποφέρει η κοινωνία.

Γεωδίφης με πληροφορίες  από τη σελίδα cleanairfund 

https://www.cleanairfund.org/news-item/deaths-air-pollution-data-hope/#:~:text=The%20World%20Health%20Organization%20estimates,from%20burning%20wood%20and%20charcoal.

https://www.who.int/teams/environment-climate-change-and-health/air-quality-energy-and-health/health-impacts/exposure-air-pollution#:~:text=Ambient%20(Outdoor)%20Air%20Pollution%20Exposure,the%20highest%20levels%20of%20exposure.

https://www.zmescience.com/ecology/the-invisible-threat-how-air-pollution-is-silently-reshaping-our-health/

Πώς είναι να ζεις σε ένα μολυσμένο μέρος;

https://geogeodifhs.blogspot.com/2024/08/blog-post_22.html

Σημαντική μείωση στη χιονόπτωση και στη χιονόστρωση, σύμφωνα με μελέτη

«Τα κλιματικά μοντέλα δείχνουν πως οι τάσεις θα συνεχιστούν και στο μέλλον», αναφέρει ο διευθυντής Ερευνών στο Αστεροσκοπείο Αθηνών