Πρόταση της «Βιώσιμης Κω» στην ΕΕ για το μέλλον των νησιών

Στην Κω, η αντιστοιχία κλινών ανά κάτοικο είναι από τα υψηλότερα επίπεδα στην Ελλάδα και από τα υψηλότερα στην Ευρώπη

Περισσότερος τουρισμός δεν σημαίνει απαραίτητα καλύτερη ζωή

Η «Βιώσιμη Κως» κατέθεσε την πρότασή της στη δημόσια διαβούλευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη νέα Στρατηγική της ΕΕ για τα νησιά. Πρόκειται για μια διαδικασία μέσα από την οποία φορείς, οργανώσεις και πολίτες από όλη την Ευρώπη καταθέτουν τις απόψεις τους για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα νησιά και για το τι πρέπει να αλλάξει τα επόμενα χρόνια.

Η παρέμβαση της Βιώσιμης Κω βασίζεται σε κάτι απλό αλλά ουσιαστικό. Το βασικό πρόβλημα του νησιού σήμερα δεν είναι μόνο η (διαχρονική) απομόνωση, αλλά και η ένταση των πιέσεων που δέχεται από το ίδιο το μοντέλο ανάπτυξης.

Ένα μοντέλο που πιέζει τα όρια

Η Κως τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί τουριστικά με πολύ γρήγορους ρυθμούς. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία από το Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο Ελλάδας, το 2024 το νησί διαθέτει 57.705 ξενοδοχειακές κλίνες. Από αυτές, οι 23.223 είναι σε ξενοδοχεία 5 αστέρων και οι 19.907 σε 4 αστέρων. Δηλαδή περίπου το 75% της δυναμικότητας αφορά υψηλής κατηγορίας τουρισμό.

Αν δούμε πώς ήταν τα πράγματα πριν από μια δεκαετία, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο καθαρή. Το 2013 η Κως είχε συνολικά 46.007 κλίνες, εκ των οποίων μόλις 10.044 ήταν πεντάστερες. Μέσα σε δέκα χρόνια, η συνολική δυναμικότητα αυξήθηκε περίπου κατά 25%, αλλά οι πεντάστερες κλίνες αυξήθηκαν πάνω από 130%.

Αυτό δείχνει μια σαφή στροφή σε ένα πιο «βαρύ» τουριστικό μοντέλο, με μεγαλύτερη κατανάλωση πόρων.

Και αυτό αποτυπώνεται και στους δείκτες. Στην Κω αντιστοιχούν περίπου 1,56 ξενοδοχειακές κλίνες ανά κάτοικο, ενώ αν υπολογιστούν συνολικά όλες οι τουριστικές κλίνες (ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα, βραχυχρόνιες μισθώσεις), ο αριθμός φτάνει τις 1,85 ανά κάτοικο. Είναι από τα υψηλότερα επίπεδα στην Ελλάδα και από τα υψηλότερα στην Ευρώπη.

Περισσότερος τουρισμός δεν σημαίνει απαραίτητα καλύτερη ζωή

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία που αναδεικνύει η πρόταση είναι ότι η χαμηλή ανεργία δεν σημαίνει απαραίτητα και ευημερία.

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο της Τοπικής Πολεοδομικής Μελέτης, στην Κω συνυπάρχουν χαμηλά ποσοστά ανεργίας με σχετικά χαμηλά εισοδήματα. Αυτό σημαίνει ότι η οικονομία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε χαμηλά αμειβόμενες και εποχικές δουλειές, κυρίως στον τουρισμό.

Την ίδια στιγμή, το κόστος ζωής στο νησί είναι αυξημένο. Τα ενοίκια έχουν ανέβει, και λόγο των βραχυχρόνιων μισθώσεων, ενώ και τα μεταφορικά κόστη είναι υψηλά. Το αποτέλεσμα είναι ότι πολλοί εργαζόμενοι δυσκολεύονται να ανταπεξέλθουν, παρότι εργάζονται.

Παράλληλα, υπάρχει και ένα άλλο ζήτημα. Μεγάλο μέρος των εσόδων από τον τουρισμό δεν μένει τελικά στο νησί. Συγκεντρώνεται σε λίγους και συχνά φεύγει προς τα έξω, κάτι που εντείνει τις ανισότητες.

Πίεση σε νερό, ενέργεια και γη

Η τουριστική ανάπτυξη έχει και άμεσες επιπτώσεις στους φυσικούς πόρους.

Η κατανάλωση νερού αυξάνεται σημαντικά τους καλοκαιρινούς μήνες, με αποτέλεσμα να εντείνεται η πίεση σε ήδη περιορισμένα αποθέματα. Αυτό οδηγεί όλο και περισσότερο σε λύσεις όπως η αφαλάτωση, που όμως απαιτεί μεγάλη κατανάλωση ενέργειας.

Αντίστοιχα, αυξάνεται και η ενεργειακή ζήτηση, την ώρα που το νησί εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα καύσιμα.

Την ίδια στιγμή, ο πρωτογενής τομέας –αγροτική παραγωγή– πιέζεται από την έλλειψη νερού και τον ανταγωνισμό με τον τουρισμό για γη και πόρους.

Όταν χάνεται και ο ίδιος ο φυσικός πλούτος

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και τα στοιχεία για τις παραλίες της Κω.

Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου Αιγαίου (πρόγραμμα MARICC), την περίοδο 2004–2023 καταγράφηκε διάβρωση στο 70% των παραλιών του νησιού.

Οι προβλέψεις για το μέλλον είναι ακόμη πιο ανησυχητικές. Μέχρι το 2050, τουλάχιστον 1 στις 4 παραλίες αναμένεται να χάσει το 20% του πλάτους της. Σε πιο δυσμενή σενάρια, το ποσοστό αυτό μπορεί να φτάσει το 80%, ενώ περίπου το 15% των παραλιών κινδυνεύει να εξαφανιστεί.

Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο αν σκεφτεί κανείς ότι το 95% των παραλιών της Κω δεν έχει χώρο να «υποχωρήσει» προς την ξηρά, λόγω δρόμων, κατασκευών ή φυσικών εμποδίων.

Με απλά λόγια, μιλάμε για έναν φυσικό πόρο που σταδιακά χάνεται.

Τι προτείνει η Βιώσιμη Κως

Η πρόταση που κατατέθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν μένει μόνο στην καταγραφή των προβλημάτων. Περιλαμβάνει και συγκεκριμένες κατευθύνσεις:

• Να συνδέεται κάθε νέα ανάπτυξη με τη διαθεσιμότητα πόρων, όπως το νερό και η ενέργεια
• Να μπουν σαφή όρια με βάση τη φέρουσα ικανότητα του νησιού
• Να ενισχυθεί ο πρωτογενής τομέας και η τοπική παραγωγή
• Να στηριχθούν συμμετοχικά μοντέλα, όπως ενεργειακές κοινότητες και συνεταιρισμοί
• Να απλοποιηθούν και να προσαρμοστούν τα ευρωπαϊκά εργαλεία ώστε να μπορούν να αξιοποιηθούν ουσιαστικά από τα νησιά

Ένα μήνυμα που αφορά και άλλα νησιά

Η Κως δεν είναι η μόνη περίπτωση. Όπως δείχνουν και ευρωπαϊκές μελέτες, το Νότιο Αιγαίο είναι από τις πιο τουριστικοποιημένες περιοχές σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Γι’ αυτό και η παρέμβαση της Βιώσιμης Κω δεν αφορά μόνο το νησί, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως παράδειγμα για μια ευρύτερη συζήτηση.

Το βασικό μήνυμα είναι απλό. Αν δεν μπουν όρια και κανόνες, η ανάπτυξη μπορεί να ξεπεράσει τις δυνατότητες του τόπου που τη φιλοξενεί.

Και τότε το κόστος το πληρώνουν πρώτα απ’ όλα οι ίδιοι οι κάτοικοι.

Βρείτε όλη την πρόταση μας στο sustainablekos.gr

Κίνημα Πολιτών «Βιώσιμη Κως»

Υποβολή στην Πρόσκληση Υποβολής Στοιχείων για μια Στρατηγική της ΕΕ για τα Νησιά

Από: «Κίνημα Πολιτών Βιώσιμη Κως - Sustainable Kos Citizan Movement»

Η Βιώσιμη Κως (Sustainable Kos) είναι μια πρωτοβουλία πολιτών με έδρα το νησί της Κω, η οποία δραστηριοποιείται ενεργά στον δημόσιο διάλογο και στην τεκμηριωμένη προάσπιση των συμφερόντων όσον αφορά τις επιπτώσεις της τουριστικής ανάπτυξης, της χρήσης των πόρων και του χωροταξικού σχεδιασμού.

Ενώ οι προκλήσεις που συνδέονται με την απομόνωση, όπως η περιορισμένη πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, παραμένουν επίκαιρες, σε νησιά με έντονη τουριστική δραστηριότητα όπως η Κως, το κύριο πρόβλημα δεν είναι η απομόνωση, αλλά η έλλειψη αποτελεσματικών μηχανισμών για τη διαχείριση των συσσωρευμένων πιέσεων που ασκούνται στους φυσικούς πόρους, στις υποδομές και στις τοπικές οικονομίες.

1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ

Η Κως αποτελεί παράδειγμα της αναντιστοιχίας μεταξύ των αναπτυξιακών δυναμικών και των τοπικών δυνατοτήτων, ιδίως υπό την πίεση του τουρισμού, σε ένα μοντέλο παραγωγής που βασίζεται κατά κύριο λόγο στον μαζικό τουρισμό, τύπου «all-inclusive», με μεγάλα πολυτελή θέρετρα (βλ. ενότητα «Στοιχεία» στο τέλος της πρότασης).

1.1. Υδατική πίεση και υπερκατανάλωση πόρων: Η ζήτηση που δημιουργεί ο τουρισμός αυξάνει σημαντικά την πίεση στους ήδη περιορισμένους υδάτινους πόρους. Αυτό οδηγεί σε υπερεκμετάλλευση και σε αυξανόμενη εξάρτηση από λύσεις υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης, όπως η αφαλάτωση. Η διαχείριση των υδάτων δεν συνδέεται, όπως θα όφειλε, με τις αποφάσεις ανάπτυξης ή τον έλεγχο της ζήτησης.

1.2. Πιέσεις στον πρωτογενή τομέα: Ο αγροτικός τομέας αντιμετωπίζει ολοένα και

περισσότερες δυσκολίες λόγω της λειψυδρίας, του ανταγωνισμού για τη χρήση της γης και της οικονομικής ανισορροπίας με τον τουρισμό. Αυτό υπονομεύει τα τοπικά συστήματα παραγωγής και μειώνει τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα και την αυτάρκεια της τοπικής κοινωνίας.

1.3. Ενεργειακή εξάρτηση: Τα ενεργειακά συστήματα των νησιών εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Στην Κω, η αυξανόμενη εποχική ζήτηση ασκεί ήδη πίεση στο σύστημα. Οι προτεινόμενες λύσεις για την κάλυψη των αυξανόμενων υδατικών αναγκών που βρίσκονται υπό συζήτηση (π.χ. αφαλάτωση) ενδέχεται να οδηγήσουν σε περαιτέρω αύξηση της κατανάλωσης ενέργειας. Η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια και η μείωση της εξάρτησης από

εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα περιορίζονται από τη χαμηλή διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την ανεπαρκή ενσωμάτωσή τους στον χωροταξικό σχεδιασμό.

1.4. Κατακερματισμένη διακυβέρνηση και ανεπαρκής εφαρμογή: Η ανάπτυξη, οι υποδομές και η διαχείριση των πόρων ρυθμίζονται μέσω διάσπαρτων και ανεπαρκώς συντονισμένων διαδικασιών. Οι τοπικές αρχές έχουν περιορισμένο επιχειρησιακό ρόλο και δεν υπάρχει ενιαίο πλαίσιο που να συνδέει τον σχεδιασμό, την αδειοδότηση και τους περιβαλλοντικούς περιορισμούς.

1.5. Έλλειψη λειτουργικών ορίων και σχεδιασμού με βάση την εκτίμηση των κινδύνων: Δεν υπάρχει λειτουργικός μηχανισμός για τον καθορισμό ορίων ανάπτυξης με βάση τη φέρουσα ικανότητα ή τη διαθεσιμότητα των πόρων. Οι κλιματικοί κίνδυνοι και οι μακροπρόθεσμες πιέσεις δεν ενσωματώνονται συστηματικά στον σχεδιασμό και τη λήψη αποφάσεων.

1.6. Απουσία στήριξης για συμμετοχικές πρωτοβουλίες και τοπική δημοκρατική

διακυβέρνηση: Υπάρχει σαφής και επίμονη έλλειψη στοχευμένων πολιτικών ή θεσμικής στήριξης για τοπικές συμμετοχικές οικονομικές πρωτοβουλίες (συνεταιρισμοί, ενεργειακές κοινότητες κ.λπ.). Παρά την ύπαρξη σχετικών ευρωπαϊκών πλαισίων πολιτικής και εργαλείων, αυτά αγνοούνται σε

μεγάλο βαθμό ή δεν εφαρμόζονται σε τοπικό επίπεδο. Αυτό το κενό αφήνει την οικονομία του νησιού ιδιαίτερα εκτεθειμένη και διαρθρωτικά ανισόρροπη, επιτρέποντας σε μεγάλους, συχνά ξένους, ομίλους να εδραιώσουν τον έλεγχο σε βασικούς τομείς, κυρίως στον τουρισμό.

Ταυτόχρονα, περιορίζουν την ικανότητα των τοπικών φορέων να διατηρήσουν αξία και να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα.

Η έλλειψη στήριξης για κοινοτικές παραγωγικές προσεγγίσεις αποδυναμώνει την κοινωνική συνοχή, δημιουργώντας παράλληλα σημαντικούς μακροπρόθεσμους κινδύνους σε αναδυόμενους τομείς, όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Χωρίς σκόπιμη και συντονισμένη δράση, η Κως κινδυνεύει να καταστεί όλο και πιο εξαρτημένη από εξωτερικά κεφάλαια και κέντρα λήψης αποφάσεων, μειώνοντας την ικανότητά της να χαράξει μια βιώσιμη και δίκαιη πορεία ανάπτυξης.

1.7. Κενό στην πολιτική: Οι πολιτικές της ΕΕ παρέχουν σαφείς κατευθύνσεις όσον αφορά τη βιωσιμότητα, την κυκλική οικονομία και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Ωστόσο, υπάρχει κενό όσον αφορά τη μετατροπή αυτών των στόχων σε συνεκτικούς, εκτελεστέους και τοπικά προσαρμοσμένους μηχανισμούς, ιδίως για τα νησιά που αντιμετωπίζουν έντονη αναπτυξιακή πίεση.

Η περίπτωση της Κω δείχνει ότι βασική πρόκληση δεν είναι μόνο η απομόνωση, αλλά και η έλλειψη αποτελεσματικών εργαλείων διακυβέρνησης για τη διαχείριση των σωρευτικών πιέσεων που ασκούνται στο νησί και τη διασφάλιση ότι η ανάπτυξη παραμένει εντός των περιβαλλοντικών ορίων και των ορίων των φυσικών της πόρων.

2. ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ, ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΧΕΤΙΚΗ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ:

Οι πολιτικές της ΕΕ παρέχουν ένα στρατηγικό πλαίσιο σε τομείς όπως η βιωσιμότητα, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, η κυκλική οικονομία και η συνοχή. Ωστόσο, η εφαρμογή τους σε νησιωτικά περιβάλλοντα εξακολουθεί να περιορίζεται από διαρθρωτικά κενά.

Οι πολιτικές παραμένουν σε μεγάλο βαθμό τομεακές και προσανατολισμένες στα αποτελέσματα, χωρίς να διαθέτουν επιχειρησιακούς μηχανισμούς για τον καθορισμό και την επιβολή ορίων ανάπτυξης σε περιβάλλοντα με περιορισμένους πόρους.

Επί του παρόντος, δεν υπάρχει καμία απαίτηση να ενσωματωθούν η διαθεσιμότητα νερού, η ενεργειακή χωρητικότητα ή η σωρευτική περιβαλλοντική πίεση στα κριτήρια επιλεξιμότητας για χρηματοδότηση, στον χωροταξικό σχεδιασμό ή στις επενδυτικές αποφάσεις.

Επιπλέον, ο κατακερματισμός των μέσων και των χρηματοδοτικών ροών της ΕΕ δημιουργεί διοικητική πολυπλοκότητα, η οποία πλήττει δυσανάλογα τα νησιά με περιορισμένη θεσμική ικανότητα. Αυτό περιορίζει την προσβασιμότητα σε πόρους και γνώση και αποδυναμώνει τη συνολική αποτελεσματικότητα της ενωσιακής στήριξης.

Η περίπτωση του προγράμματος «Απόλλων» στην Ελλάδα καταδεικνύει περαιτέρω το χάσμα μεταξύ του σχεδιασμού και της εφαρμογής των πολιτικών. Το πρόγραμμα, χρηματοδοτούμενο και από το Ταμείο Ανάκαμψης, αποσκοπεί στη στήριξη των ενεργειακών κοινοτήτων και στη μείωση του ενεργειακού κόστους, μέσω της αυτοκατανάλωσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, μεταξύ άλλων και για τους ευάλωτους καταναλωτές.

Ωστόσο, οι προκλήσεις στην εφαρμογή, οι καθυστερήσεις και οι περιορισμοί στο σχεδιασμό, οδήγησαν στην απώλεια 100 εκατομμυρίων ευρώ από τη χρηματοδότηση της ΕΕ (RRF) λόγω καθυστερήσεων και, συνολικά, περιόρισαν την αποτελεσματικότητά του (πηγή: Εφημερίδα «Καθημερινή»: «Πώς χάθηκαν 100 εκατ. ευρώ για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας», Οκτώβριος 2025).

Το παράδειγμα αυτό δείχνει πώς τα κεντρικά σχεδιασμένα προγράμματα και οι πολύπλοκες κανονιστικές απαιτήσεις μείωσαν την προσβασιμότητα για τους τοπικούς φορείς και αποδυνάμωσαν τον ρόλο των πραγματικών κοινοτικών πρωτοβουλιών.

Υπογραμμίζει την ανάγκη για μηχανισμούς, ειδικά προσαρμοσμένους στα νησιά και λειτουργικά εφικτούς, οι οποίοι θα διασφαλίζουν ότι οι πολιτικές ενεργειακής μετάβασης θα είναι αποτελεσματικά ενσωματωμένες στο τοπικό πλαίσιο και στις τοπικές δυνατότητες, ακόμη και αν η διαδικασία αυτή απαιτήσει περισσότερο χρόνο μέχρι να αποφέρει τα αναμενόμενα

αποτελέσματα.

3. ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΤΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΟΥΧΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΜΕΤΡΑ

Η στρατηγική της ΕΕ για τα νησιά θα πρέπει να υπερβεί το στάδιο των γενικών πολιτικών κατευθύνσεων και να θεσπίσει επιχειρησιακά εργαλεία προσαρμοσμένα στις συνθήκες των νησιών.

3.1. Εισαγωγή προϋποθέσεων βάσει πόρων: Δημιουργία υποχρεωτικών συνδέσεων μεταξύ της έγκρισης αναπτυξιακών έργων και της επαληθευμένης διαθεσιμότητας πόρων (νερό, ενέργεια, χωρητικότητα διαχείρισης αποβλήτων) στις επενδύσεις που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ και στα εθνικά πλαίσια χωροταξικού σχεδιασμού.

3.2. Ανάπτυξη ενός πλαισίου της ΕΕ για τη φέρουσα ικανότητα των νησιών: Υποστήριξη της δημιουργίας τυποποιημένων μεθοδολογιών και δεικτών για την αξιολόγηση και την παρακολούθηση της φέρουσας ικανότητας, συμπεριλαμβανομένης της τουριστικής μεγέθυνσης, της χρήσης νερού και της πίεσης στις υποδομές.

3.3. Καθορισμός δεικτών ειδικά για τα νησιά (KPI)

Εισαγωγή μετρήσιμων δεικτών όπως:

• Αναλογία κλινών τουρισμού προς μόνιμους κατοίκους
• Αναλογία κλινών τουρισμού προς έκταση του νησιού
• Μέγιστη πληθυσμιακή πίεση
• Κατανάλωση νερού ανά επισκέπτη
• Κατανάλωση ενέργειας ανά επισκέπτη
• Ποσοστό ανακύκλωσης
• Εκτάσεις ανεξέλεγκτων χωματερών
• Πλήθος/πυκνότητα γεωτρήσεων και ποιοτικά χαρακτηριστικά νερού
• Δυναμικό υγειονομικής περίθαλψης προς μόνιμους κατοίκους και επισκέπτες
• Ποσοστό λειτουργικών μοντέλων συμμετοχικής διαχείρισης/συνεταιριστικών μοντέλων σε όλους τους τομείς

Αυτοί οι δείκτες θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τόσο στις αποφάσεις σχεδιασμού όσο και στις αποφάσεις χρηματοδότησης.

3.4. Ενίσχυση της ολοκληρωμένης και τοπικά προσανατολισμένης διακυβέρνησης: Προώθηση του συντονισμού μεταξύ των τομεακών πολιτικών (τουρισμός, ύδρευση, ενέργεια, χωροταξία) μέσω πλαισίων ολοκληρωμένης διακυβέρνησης σε νησιωτικό επίπεδο.

3.5. Υποστήριξη της οικονομικής διαφοροποίησης και της διατήρησης της τοπικής αξίας: Προτεραιότητα στη χρηματοδότηση τομέων που ενισχύουν την ανθεκτικότητα, όπως η βιώσιμη γεωργία, τα τοπικά συστήματα παραγωγής και οι πρωτοβουλίες κυκλικής οικονομίας.

3.6. Ενίσχυση κοινοτικών και συμμετοχικών μοντέλων: Παροχή στοχευόμενης στήριξης σε ενεργειακές κοινότητες, συνεταιρισμούς και άλλες μορφές δημοκρατικής οικονομικής οργάνωσης, εξασφαλίζοντας την τοπική συμμετοχή στις αναπτυξιακές διαδρομές. Αυτή η στήριξη ίσως πρέπει να ξεκινήσει από τα τελείως αρχικά στάδια λειτουργίας τέτοιων οργανώσεων καθώς τα νησιά υπολείπονται σε υποδομές και εγκατεστημένη γνώση γύρω από τα συμμετοχικά μοντέλα.

3.7. Απλοποίηση και προσαρμογή των χρηματοδοτικών μέσων της ΕΕ για τα νησιά: Μείωση της διοικητικής πολυπλοκότητας και δημιουργία ολοκληρωμένων σημείων πρόσβασης προσαρμοσμένων στις μικρής κλίμακας νησιωτικές αρχές και τους τοπικούς φορείς.

4. ΝΕΟΛΑΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΠΑΡΑΜΟΝΗΣ

Σε νησιά όπως η Κως, η αποδημία των νέων δεν οφείλεται τόσο στη γεωγραφική απομόνωση όσο στις διαρθρωτικές ανισορροπίες.

Μεταξύ των βασικών παραγόντων συγκαταλέγονται:

• Η έλλειψη προσιτής στέγασης λόγω της πίεσης που ασκεί ο τουρισμός
• Τα έντονα εποχιακά πρότυπα απασχόλησης
• Οι περιορισμένες ευκαιρίες εκτός του τουριστικού τομέα
• Ο αποκλεισμός από τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων

Τα ευρήματα ενός διήμερου συμμετοχικού εργαστηρίου που διοργάνωσε η «Βιώσιμη Κως» το 2025 (εφημερίδα «Σταθμός»: «Σήμα κινδύνου» για την Κω: Κορεσμός, υπερτουρισμός και κοινωνικές ανισότητες στο επίκεντρο της διημερίδας», Απρίλιος 2025), στο οποίο συμμετείχαν περίπου 50 εκπρόσωποι επιχειρήσεων και κοινωνικών οργανώσεων και περίπου 100 κάτοικοι της περιοχής, επιβεβαιώνουν περαιτέρω αυτές τις δυναμικές. Και στις δύο ομάδες υπήρχε ισχυρή συναίνεση ότι το νησί έχει φτάσει ή έχει υπερβεί τα όρια της φέρουσας ικανότητάς του.

Οι ερωτηθέντες εξέφρασαν ιδιαίτερη ανησυχία σχετικά με την κυριαρχία του τρέχοντος τουριστικού μοντέλου, τις πιέσεις στους φυσικούς πόρους και τη μείωση της ποιότητας ζωής.

Οι πολίτες, ειδικότερα, ανέφεραν τις προκλήσεις της αγοράς εργασίας, όπως η έλλειψη ποιοτικών ευκαιριών απασχόλησης και οι χαμηλοί μισθοί, καθώς και οι αυξανόμενες οικονομικές ανισότητες.

Εκφράστηκαν επίσης ανησυχίες σχετικά με τη συγκέντρωση των εσόδων από τον τουρισμό, σε περιορισμένο αριθμό φορέων, και τη διαρροή της τουριστικής αξίας σε αποδέκτες εκτός της οικονομίας του νησιού. Αυτές οι αντιλήψεις υποδηλώνουν ένα αναπτυξιακό μοντέλο που δεν μεταφράζεται σε οφέλη που μοιράζονται ευρέως, ιδίως για τις νεότερες γενιές.

Η διασφάλιση του «δικαιώματος παραμονής» απαιτεί, συνεπώς, ολοκληρωμένες πολιτικές που να συνδέουν τη στέγαση, την οικονομική διαφοροποίηση, τις δίκαιες συνθήκες εργασίας και τη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων.

Χωρίς τέτοια μέτρα, τα νησιά που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον τουρισμό κινδυνεύουν να επιδεινώσουν τη δημογραφική παρακμή, την κοινωνική ανισότητα και τη μειωμένη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα.

5. ΣΤΟΙΧΕΙΑ

5.1. ΦΕΡΟΥΣΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ:

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία (2024) του Ελληνικού Συνδέσμου Ξενοδόχων, η Κως διαθέτει συνολικά 57.705 κλίνες ξενοδοχείων. Σημαντικό μερίδιο αυτής της χωρητικότητας συγκεντρώνεται σε καταλύματα υψηλότερης κατηγορίας, με 23.223 κλίνες να κατατάσσονται ως πέντε αστέρων και 19.907 ως τεσσάρων αστέρων, που αντιστοιχούν σε περίπου 40% και 35% της συνολικής χωρητικότητας αντίστοιχα.

Μια σύγκριση με τα στοιχεία του 2013 υπογραμμίζει μια έντονη διαρθρωτική μετατόπιση στο τουριστικό μοντέλο του νησιού. Εκείνη την εποχή, η Κως διέθετε συνολικά 46.007 κλίνες ξενοδοχείων, εκ των οποίων μόνο 10.044 ανήκαν στην κατηγορία των πέντε αστέρων. Κατά την τελευταία δεκαετία, ενώ η συνολική χωρητικότητα κλινών αυξήθηκε κατά περίπου 25%, ο αριθμός των κλινών πέντε αστέρων αυξήθηκε κατά περίπου 131%.

Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει έναν σαφή αναπροσανατολισμό του τοπικού τουριστικού τομέα προς καταλύματα υψηλότερης κατηγορίας με σημαντικές συνοδευόμενες παροχές (πισίνες, γκαζόν, χώροι διασκέδασης κοκ).

Αυτές οι παροχές αυξάνουν σημαντικά τη ζήτηση ανά επισκέπτη για ενέργεια, νερό και υλικά και δημιουργούν υψηλότερα επίπεδα αποβλήτων. Σε νησιωτικά περιβάλλοντα όπως η Κως, όπου οι φυσικοί πόροι και η χωρητικότητα των υποδομών είναι εγγενώς περιορισμένοι, το μοντέλο αυτό ασκεί δυσανάλογη πίεση στα αποθέματα νερού, στα ενεργειακά συστήματα και στη διαχείριση των αποβλήτων. Το αποτέλεσμα είναι ένα σημαντικά υψηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα σε

σύγκριση με μορφές διαμονής μικρότερης κλίμακας και ενσωματωμένες στο τοπικό περιβάλλον.

Δείκτες απόδοσης (KPI):

• Αναλογία κλινών ξενοδοχείων προς κατοίκους (HBR) = Συνολικός αριθμός κλινών ξενοδοχείων / Μόνιμος πληθυσμός = 1,56 κλίνες ανά κάτοικο
• Δείκτης κλινών ξενοδοχείων πέντε αστέρων προς κατοίκους (5HBR) = 0,63
• Αναλογία συνολικών κλινών προς κατοίκους (TBR) = Συνολικός αριθμός κλινών τουρισμού (ξενοδοχεία, δωμάτια προς ενοικίαση, βραχυπρόθεσμες μισθώσεις) / Μόνιμος πληθυσμός = 68.759 / 37.089 = 1,85 κλίνες ανά κάτοικο

Σύγκριση του δείκτη HBR μεταξύ των κορυφαίων τουριστικών προορισμών στην Ελλάδα:

Αναλογία κλινών ξενοδοχείων προς κατοίκους

Προορισμός Ξεν. Κλίνες Πληθυσμός HBR

Μύκονος 16.921 10.704 1,58

Κως 57.705 37.089 1,56

Σαντορίνη 18.155 15.480 1,17

Ζάκυνθος 39.138 41.180 0,95

Ρόδος 103.429 125.113 0,83

Κέρκυρα 50.333 101.600 0,50

Κρήτη 196.877 624.408 0,32

Λευκάδα 6.209 21.900 0,28

πηγή: Hellenic Chamber of Hotels, Hellenic Statistical Authority

Αναλογία πεντάστερων κλινών ξενοδοχείων προς κατοίκους (5HBR)

Προορισμός Ξεν. Κλίνες Πληθυσμός 5HBR

Μύκονος 8.061 10.704 0,75

Κως 23.223 37.089 0,63

Σαντορίνη 6031 15.480 0,39

Ρόδος 37.851 125.113 0,30

Κέρκυρα 15613 101.600 0,15

Ζάκυνθος 8036 41.180 0,20

Κρήτη 60.906 624.408 0,10

Λευκάδα 504 21.900 0,02

πηγή: Hellenic Chamber of Hotels, Hellenic Statistical Authority

Αν και η Κως κατατάσσεται δεύτερη μεταξύ των οκτώ νησιωτικών προορισμών τόσο ως προς το συνολικό αριθμό κλινών ξενοδοχείων (HBR = 1,56) όσο και ως προς τις κλίνες ξενοδοχείων πέντε αστέρων (5HBR = 0,63) σε σχέση με τον μόνιμο πληθυσμό της, η σχετική απόκλιση από τον μέσο όρο αυξάνεται σημαντικά στην περίπτωση της χωρητικότητας πέντε αστέρων (από 1,73 σε 1,97).

Αυτό υποδηλώνει ότι οι τουριστικές υποδομές υψηλού επιπέδου συγκεντρώνονται δυσανάλογα περισσότερο στην Κω σε σύγκριση με την ομάδα αναφοράς, σε σχέση με τη συνολική χωρητικότητα διαμονής.

Με άλλα λόγια, ενώ η συνολική τουριστική πίεση του νησιού είναι ήδη υψηλή, η ένταση και το δυνητικό περιβαλλοντικό βάρος που συνδέεται με τον πολυτελή τουρισμό είναι ακόμη πιο άνισα κατανεμημένα, υποδηλώνοντας υψηλότερο επίπεδο διαρθρωτικής πίεσης που συνδέεται συγκεκριμένα με την ανάπτυξη ξενοδοχείων υψηλού επιπέδου.

5.2. ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΝΗΣΙΑ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ ΤΗΣ ΛΙΣΤΑΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΥΨΗΛΟΤΕΡΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ.

Σύμφωνα με μια μελέτη με θέμα «Η έντονη τουριστική αξιοποίηση των ελληνικών περιφερειών στο ευρύτερο πλαίσιο της ΕΕ» (Gourzis, Saroukou & Gialis, 2025), το Νότιο Αιγαίο και τα Ιόνια Νησιά καταλαμβάνουν σταθερά τις δύο πρώτες θέσεις ως οι περιοχές με την υψηλότερη τουριστικοποίηση στην Ευρώπη. Η μελέτη καταγράφει δείκτη τουριστικοποίησης 3,88 για το Νότιο Αιγαίο (όπου βρίσκεται η Κως) και 3,58 για τα Ιόνια Νησιά, ενώ την τρίτη θέση καταλαμβάνει η Αδριατική Κροατία με πολύ χαμηλότερο δείκτη 2,63.

Σύμφωνα με τους συγγραφείς, μια τόσο υψηλή τουριστικοποίηση «δεν ανοίγει το δρόμο για βιώσιμη ανάπτυξη, ούτε βελτιώνει τις συνθήκες εργασίας». Θεωρεί επίσης ενδεικτικό της υψηλής τουριστικοποίησης το γεγονός ότι το Νότιο Αιγαίο το 2022 «είχε σχεδόν ένα κρεβάτι ανά κάτοικο», ενώ η Κως το 2024 έχει 1,85 κρεβάτια ανά κάτοικο.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, ενώ η περιοχή του Νοτίου Αιγαίου κατατάσσεται μεταξύ των περιοχών με την υψηλότερη τουριστική ένταση στην Ευρώπη, το νησί της Κω, μαζί με τη Μύκονο, καταγράφει μερικά από τα υψηλότερα επίπεδα τουριστικής έντασης εντός της περιοχής.

Με βάση την ανάλυση της φέρουσας ικανότητας που παρουσιάστηκε στην προηγούμενη ενότητα, η Κως μπορεί να θεωρηθεί μεταξύ των νησιών με τη μεγαλύτερη τουριστική κορεσμό όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη.

5.3. ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ

Η δραματική αύξηση της δομημένης έκτασης έχει αλλάξει τον χαρακτήρα πολλών νησιών. Στην Κέρκυρα, η δομημένη έκταση αυξήθηκε κατά 147,5% σε διάστημα περίπου τεσσάρων δεκαετιών!

Στην Κω, οι κατασκευές αυξήθηκαν κατά περίπου 120%, στη Μύκονο κατά 110% και στο Άνω Κουφονήσι (που κάποτε ήταν μια άγονη ακτογραμμή) κατά 73,55%. (Πηγή εφημερίδα «Το Βήμα»: «Θάλασσα από μπετόν «πνίγει» τα νησιά- Ποια κατέχουν τα πρωτεία, οι μη αναστρέψιμες αλλαγές», Ιούλιος 2025).

5.4. ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΡΡΟΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΣΟΔΩΝ

Στην πρόσφατη παρουσίαση της Μελέτης για τον Τοπικό Πολεοδομικό Σχεδιασμό της Κω, στο κεφάλαιο με τίτλο «Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης», οι συγγραφείς υπογράμμισαν τη συνύπαρξη στο νησί της Κω, χαμηλής ανεργίας από τη μία πλευρά και χαμηλά επίπεδα εισοδήματος από την άλλη. Αυτό υποδηλώνει μια οικονομία που βασίζεται κυρίως στην απασχόληση χαμηλής ειδίκευσης, με περιορισμένη διαπραγματευτική δύναμη των εργαζομένων και υψηλό ποσοστό κερδών που καταλήγουν σε φορείς εκτός της τοπικής οικονομίας.

Η κατάσταση αυτή επιδεινώνεται από το υψηλό κόστος διαβίωσης στο νησί,

συμπεριλαμβανομένων των αυξημένων εξόδων στέγασης, καθώς και των αυξημένων εξόδων μεταφοράς.

Συνολικά, η χαμηλή ανεργία δεν μεταφράζεται σε οικονομική ευημερία.

Η απασχόληση παραμένει σε μεγάλο βαθμό εποχική και χαμηλόμισθη, η προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο είναι περιορισμένη και η οικονομική πίεση στα νοικοκυριά είναι υψηλότερη από ό,τι υποδηλώνουν οι συνολικοί δείκτες. Αυτά τα χαρακτηριστικά αντανακλούν μια οικονομική δομή που εξαρτάται από τον τουρισμό και είναι μονοτομεακή.

5.5. ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ 78 ΠΑΡΑΛΙΕΣ ΤΗΣ ΚΩ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΣΟΒΑΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΒΡΩΣΗΣ

Στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος MARICC (https://maricc.gr/ ) του Πανεπιστημίου του Αιγαίου, τα ευρήματα για το νησί της Κω είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά. Για την περίοδο 2004–2023, καταγράφηκε παράκτια διάβρωση κατά μήκος περίπου του 70% των παραλιών του νησιού.

Η μελέτη δείχνει επίσης ότι τουλάχιστον μία στις τέσσερις (25%) παραλίες αναμένεται να υποχωρήσει κατά 20% του τρέχοντος πλάτους της, έως το 2050. Σε ένα πιο δυσμενές κλιματικό σενάριο, οι προβλέψεις γίνονται σημαντικά πιο σοβαρές, με έως και το 80% των παραλιών να αναμένεται να υποχωρήσουν κατά 20% και περίπου το 15% να προβλέπεται ότι θα εξαφανιστεί

εντελώς.

Επιπλέον, η μελέτη διαπιστώνει ότι η συντριπτική πλειοψηφία των παραλιών (περίπου 95%) οριοθετείται από παράκτιους γκρεμούς ή κατασκευασμένες υποδομές, περιορίζοντας τη δυνατότητά τους να υποχωρήσουν φυσικά προς την ενδοχώρα. Ως αποτέλεσμα, αυτές οι τάσεις είναι πιθανό να οδηγήσουν σε σημαντική απώλεια παραλιών και μακροπρόθεσμη, ενδεχομένως μη αναστρέψιμη, παράκτια διάβρωση. (πηγή: Εφημερίδα «Σταθμός»: «Θέματα διάβρωσης παρουσιάζουν οι περισσότερες από τις 78 παραλίες της Κω (70%)».

ΠΗΓΗ: ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑΘΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

• «Δεν βλέπουμε κάποια αξιόλογη κίνηση,αν εξαιρέσουμε κάποιες παρεμβάσεις που γίνονται στο λιμάνι, που και πάλι με μεγάλη καθυστέρηση έχουν ξεκινήσει. Αυτή τη στιγμή παρουσιάζει μία οικτρή εικόνα και δεν ξέρουμε και προς τα που οδεύει»

«Πέρσι τον Σεπτέμβριο, σε συνάντηση με κύριο Λιμενάρχη και κύριο Χόνδρο, μας διαβεβαίωσε ο κ. Χόνδρος ότι θα ξεκινούσαν αμέσως με το τέλος της τουριστικής περιόδου  την αποκομιδή των φυκιών. Είμαστε Απρίλιο και ακόμα δεν έχουν υπογραφεί οι συμβάσεις με τον ιδιώτη εργολάβο»

«Μήπως το λιμάνι του Μαστιχαρίου θα έπρεπε να γίνει θέμα και πιο ψηλά, της περιφέρειας ας πούμε; Μήπως μπορέσει να ενταχθεί σε κάποιο χρηματοδοτικό πρόγραμμα έτσι ώστε να βρεθούν οριστικές λύσεις και πιο γρήγορα;»

«Αυτές τις μέρες φαίνεται να γίνεται στον κεντρικό μας δρόμο κάποια αποκατάσταση στον δημοτικό φωτισμό, ο οποίος δεν υφίστατο εδώ και πάρα πολλά χρόνια -  Στο εσωτερικό του πυκνοδομημένου οικισμού και στο νεότερο κομμάτι του χωριού, δεν βλέπουμε κάποια κίνηση - Περιμένουμε από πέρσι να ολοκληρωθεί ο ηλεκτροφωτισμός στον παραλιακό πεζόδρομο»

«Το πρόβλημα με το παρκινγκ εξακολουθεί να υφίσταται. Έχουμε υποδείξει το σημείο που υπάρχει μέσα στο σχέδιο πόλεως και έχουμε ζητήσει επανειλημμένως το άνοιγμά του, να χαραχτεί. Δυστυχώς, δεν έχουμε βρει ανταπόκριση ούτε από εκεί»

«Αυτό που μας συνέβη μέσα στο χειμώνα, ήταν κάτι ανάλογο με αυτό που συνέβη στην Κέφαλο. Έχει πάθει καθίζηση ο παραλιακός που συνδέει τα ξενοδοχεία στην περιοχή του Άι Γιάννη με το χωριό. Και αυτό υφίσταται εδώ και κάποιους μήνες χωρίς να έχει γίνει κάποια παρέμβαση για να αποκατασταθεί»

«Ακριβώς από πάνω είναι η παλαιοχριστιανική βασιλική του Αγίου Ιωάννη και πραγματικά είναι τόσο φαγωμένο το γκρεμάρι που δεν ξέρω αν πραγματικά κινδυνεύει με τα χρόνια και η ίδια η βασιλική ή κομμάτι της»

«Τα καταστήματα έχουν αρχίσει να ετοιμάζονται. Δειλά – δειλά ανοίγουν. Ο κόσμος πάντως έχει δυσαρέσκεια, έχει απογοήτευση για την εικόνα που παρουσιάζει στο χωριό μας»

«Συγκαλέσαμε σε συνάντηση τους θεσμικούς φορείς, επαρχείο, δημοτική αρχή, επιχειρηματίες μεγάλων ξενοδοχειακών επιχειρήσεων που εδρεύουν στην περιοχή μας όπως επίσης και τις επιχειρήσεις ΕΚΟΤΑ, ΔΕΗ και ΑΝΕΜ - Δυστυχώς δεν ήρθε κανένας από την δημοτική αρχή»

«Ζούμε σε έναν τόπο όλοι μαζί, ας συνεισφέρει ο καθένας με τον τρόπο που μπορεί. Εγκαταστάσεις όπως ΕΚΟΤΑ και ΔΕΗ, υποβαθμίζουν το περιβάλλον του Μαστιχαρίου. Θα σας έλεγα, ακόμα και να μην είναι υποχρεωμένοι να συμβάλλουν, θα έπρεπε να το κάνουν»

«Επαφές είτε με την κοινότητά μας, είτε με το εργοτάξιο στην Αντιμάχεια, ή με κυρίους αντιδημάρχους, υπάρχουν έτσι ώστε να κάνουμε πάντα αισθητή την παρουσία μας και να μην ξεχνάνε το ξεχασμένο ήδη Μαστιχάρι»

«Στις 25 Απριλίου η εκδήλωση για τη βράβευση των προέδρων και δημάρχων που πέρασαν από τον ιδιαίτερό μας τόπο την τελευταία εκατονταετία. Δηλαδή, από το 1926 μέχρι σήμερα»

Με αφορμή την επιστολή του επάρχου Καλύμνου Μανώλη Μουσελλή* προς τον πρόεδρο του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου Κω Κώστα Χόνδρο για την εκτεταμένη συσσώρευση άμμου στο λιμάνι Μαστιχαρίου η οποία έχει προκαλέσει σημαντική μείωση των θαλάσσιων βαθών, καθιστώντας προβληματική –και σε ορισμένες περιπτώσεις επικίνδυνη– την προσέγγιση επιβατηγών σκαφών, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, αλλά και την έναρξη της νέας τουριστικής περιόδου, ο «Σ» επικοινώνησε με την πρόεδρο του Συλλόγου «Μαστιχάρι Δράσις» Νεκταρία Σκαλέρη προκειμένου να μας ενημερώσει εάν υπάρχει κάποια θετική εξέλιξη προς την επίλυση των σοβαρότατων προβλημάτων που αντιμετωπίζει ένα άκρως τουριστικό χωριό, η «βιτρίνα» του νησιού μας.

Όπως έχουμε ήδη τονίσει σε προηγούμενες αναφορές μας, το Μαστιχάρι είναι μια περιοχή της Κω με ένα ιδιαίτερα έντονο τουριστικό «άρωμα», αλλά και με μεγάλα προβλήματα, τα οποία έρχονται σε πλήρη αντίθεση με αυτό που πρεσβεύει. Την έξωθεν «εικόνα» του νησιού από τη μια πλευρά, την ποιότητα ζωής των κατοίκων του (αλλά και των επισκεπτών του) από την άλλη.

Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Ερ: Κυρία Σκαλέρη, θέλω να ξεκινήσουμε τη σημερινή μας κουβέντα με από αυτό που μου είχατε πει στην πρώτη μας συνέντευξη, στην πρώτη μας επικοινωνία, το οποίο θεωρώ πάρα πολύ τίμιο και από ό,τι μου είπατε πριν να ανοίξω το κασετόφωνο,  είναι μια αρχή την οποία την είχατε θέσει εδώ και χρόνια. Ότι, δεν θέλει ειδική μεταχείριση στο Μαστιχάρι, αλλά τουλάχιστον ίση. Έχετε δει κάποια διαφορά αυτό το χρονικό διάστημα ως προς την ίση αντιμετώπιση και μεταχείριση; 

Ν.Σ.: Πολύ ειλικρινά θα σας πω πως, όχι. Δυστυχώς, είμαστε απογοητευμένοι από την πορεία του χωριού μας. Δεν βλέπουμε κάποια αξιόλογη κίνηση, αν εξαιρέσουμε κάποιες παρεμβάσεις που γίνονται στο λιμάνι, που και πάλι με μεγάλη καθυστέρηση έχουν ξεκινήσει. Αυτή τη στιγμή παρουσιάζει μία οικτρή εικόνα και δεν ξέρουμε και προς τα που οδεύει. Δεν είδαμε κάτι άλλο στο χωριό μας. 

Ερ: Αυτό που με ώθησε να επικοινωνήσω μαζί σας ξανά είναι, αφενός η επιστολή του επάρχου της Καλύμνου που μιλάει για τα μειωμένα βάθη του λιμένα και αφετέρου ότι ξεκίνησε η τουριστική περίοδος. Θα ήθελα να περιγράψετε την εικόνα του χωριού. 

Ν.Σ.: Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν, από το λιμάνι. Τι έχει γίνει μέχρι τώρα; 

Ν.Σ.: Αυτό που συμβαίνει στο λιμάνι είναι ότι, πραγματικά τα βάθη του έχουν μειωθεί. Μόλις πριν περίπου δύο μήνες, δεν μπορώ να υπολογίσω ακριβώς, έπαθε

μια αρκετά σοβαρή ζημιά η «παντόφλα» της ΑΝΕΜ και στοίχισε αρκετές χιλιάδες ευρώ από ό,τι μαθαίνω. Η εικόνα που παρουσιάζει αυτή τη στιγμή, όπως σας είπα, είναι οικτρή. Εκτός αυτού, υπάρχει και δυσοσμία. Βοηθάνε μηχανήματα του στρατού έτσι ώστε να γίνει ένα μπάζωμα, μια τακτική που χρησιμοποιείται όλα αυτά τα χρόνια που υφίσταται ο λιμένας, έτσι ώστε να μπορέσουν να φτάσουν τα μηχανήματα πιο μέσα και να γίνει η αποκομιδή των φυκιών.

Να σας θυμίσω ότι κάναμε μια διαμαρτυρία τον περασμένο Σεπτέμβριο για την κατάσταση που παρουσίαζε το λιμάνι μας εκείνη την εποχή και η παραλία μας. Πραγματοποιήθηκε συνάντηση με τον κύριο Λιμενάρχη, στο γραφείο του, με τον πρόεδρο του Λιμενικού Ταμείου τον κύριο Χόνδρο έτσι ώστε να μην προβούμε σε ενέργειες που είναι και ενάντια στον νόμο όπως το κλείσιμο του λιμανιού που είχαμε προαναγγείλει. Η διαβεβαίωση από τον κύριο Χόνδρο ήταν ότι, θα ξεκινούσαν αμέσως με το τέλος της τουριστικής περιόδου την αποκομιδή των φυκιών. Θέλω να σας πω ότι δεν έγινε. Ότι είμαστε Απρίλιο και ακόμα δεν έχουν υπογραφεί οι συμβάσεις με τον ιδιώτη εργολάβο της αποκομιδής των φυκιών.

Ο κύριος Χόνδρος μιλάει για μια αντλία η οποία θα κάνει αποκατάσταση των λειτουργικών βαθών στο σημείο που υπάρχει πραγματικά το πρόβλημα. Εκεί, δηλαδή, που δένουν τα καραβάκια. Αυτά είναι μέχρι στιγμής.

Ερ: Το πρόβλημα με το βάθος του λιμανιού, έχει ξανασυμβεί;

Ν.Σ.: Είχα ακούσει και πέρυσι ότι υπήρξε πρόβλημα με την «παντόφλα», αλλά αυτό που συνέβη φέτος ήταν πολύ σοβαρότερο. Σχετικά με την παρέμβαση του κυρίου επάρχου Καλύμνου, το να επισημάνει, δηλαδή, ότι υπάρχει πρόβλημα, το γνωρίζουμε όλοι. Το θέμα είναι μήπως το λιμάνι του Μαστιχαρίου θα έπρεπε να γίνει μέλημα, θέμα και πιο ψηλά, της περιφέρειας ας πούμε. Μήπως μπορέσει να ενταχθεί σε κάποιο χρηματοδοτικό πρόγραμμα έτσι ώστε να βρεθούν οριστικές λύσεις και πιο γρήγορα, γιατί αυτή τη στιγμή το λιμάνι είναι σε πάρα - πάρα πολύ κακή κατάσταση.

Είναι και ντροπή, είναι και επικίνδυνο, όπως το έθεσε και ο κύριος έπαρχος Καλύμνου.

Ερ: Κυρία Σκαλέρη, ας έρθουμε και σε άλλα θέματα που είχαμε θίξει την προηγούμενη φορά όπως είναι το αποχετευτικό, ο ηλεκτροφωτισμός, το παρκινγκ, η καθαριότητα. Έχει γίνει κάποιο βήμα για την επίλυσή τους; Είμαστε στο παρά πέντε της τουριστικής περιόδου, για να μην πω ότι ήδη ξεκίνησε.

Ν.Σ.: Δεν είμαστε στο παραπέντε. Έχει ξεκινήσει όπως το λέτε. Θα σας πω ότι αυτές τις μέρες φαίνεται να γίνεται στον κεντρικό μας δρόμο κάποια αποκατάσταση στον δημοτικό φωτισμό, ο οποίος δεν υφίστατο εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Κατά τα άλλα, στο εσωτερικό του πυκνοδομημένου οικισμού και στο νεότερο κομμάτι του χωριού, δεν βλέπουμε κάποια κίνηση. Επίσης, ο ηλεκτροφωτισμός στον παραλιακό πεζόδρομο από πέρυσι περιμένουμε να ολοκληρωθεί. Οι κολόνες, οι παρωχημένες, ακόμα είναι στην άμμο πεταμένες. Έχουν μπει οι βάσεις για να τοποθετηθούν οι νέες κολόνες. Έχουν τοποθετηθεί 17, περιμένουμε να μπουν και οι άλλες 30 ή δεν ξέρω πόσες, για να φτάσουν μέχρι το χωριό. Το πρόβλημα με το παρκινγκ εξακολουθεί να υφίσταται. Έχουμε υποδείξει το σημείο που υπάρχει μέσα στο σχέδιο πόλεως και έχουμε ζητήσει επανειλημμένως το άνοιγμά του, να χαραχτεί. Δεν νομίζω ότι είναι και τόσο δύσκολο να γίνει. Δυστυχώς, δεν έχουμε βρει ανταπόκριση ούτε από εκεί. Αυτό που μας συνέβη μέσα στο χειμώνα, φυσικά όχι σε κεντρικό δρόμο αλλά σε παραλιακό μας πεζόδρομο, ήταν κάτι ανάλογο με αυτό που συνέβη στην Κέφαλο. Έχει πάθει καθίζηση ο παραλιακός που συνδέει τα ξενοδοχεία στην περιοχή του Άι Γιάννη με το χωριό. Και αυτό υφίσταται εδώ και κάποιους μήνες χωρίς να έχει γίνει κάποια παρέμβαση για να αποκατασταθεί.

Να σας πω ότι ακριβώς από πάνω είναι η παλαιοχριστιανική βασιλική του Αγίου Ιωάννη και πραγματικά είναι τόσο φαγωμένο το γκρεμάρι που δεν ξέρω αν πραγματικά κινδυνεύει με τα χρόνια και η ίδια η βασιλική ή κομμάτι της.

Δεν θέλω να φανεί υπερβολική, πραγματικά. Αλλά τίθεται ένα θέμα. 

Ερ: Βρισκόμαστε στο πρώτο 10ήμερο του Απρίλη. Ποια είναι η «εικόνα» που παρουσιάζει το Μαστιχάρι; Έχουν ξεκινήσει να ανοίγουν τα καταστήματα;

Ν.Σ.: Τα καταστήματα έχουν αρχίσει να ετοιμάζονται. Δειλά – δειλά ανοίγουν. Έχουν ανοίξει τα δυο παραδοσιακά και ιστορικά του Μαστιχαρίου ρεστοράν στο λιμάνι και

τα υπόλοιπα ετοιμάζονται σιγά - σιγά. Είναι θέμα ημερών να ανοίξουν κι αυτά.

Ο κόσμος πάντως έχει δυσαρέσκεια, έχει απογοήτευση για την εικόνα που παρουσιάζει στο χωριό μας. 

Ερ: Σαν συλλογικότητα, σκέφτεσαι να κάνετε κάποια άλλη επαφή με τις τοπικές αρχές;

Ν.Σ.: Αφού το βάζετε, διότι θα το προσπερνούσα ενώ το θεωρώ πάρα πολύ σημαντικό, θα σας πω το εξής. Κρατήσαμε και κρατάμε χαμηλούς τόνους, χωρίς πολλές ανακοινώσεις στα μέσα, χωρίς διαμαρτυρίες. Αυτό που κάναμε, βλέποντας τα μεγάλα θέματα που έχει όχι μόνο το χωριό μας, μα όλο το νησί, ήταν να συγκαλέσουμε σε συνάντηση τους θεσμικούς φορείς, επαρχείο, δημοτική αρχή και επίσης επιχειρηματίες μεγάλων ξενοδοχειακών επιχειρήσεων που δρουν στην περιοχή μας, εδρεύουν εδώ, όπως επίσης και τις επιχειρήσεις ΕΚΟΤΑ, ΔΕΗ και ΑΝΕΜ που επίσης δρουν στην περιοχή μας, έτσι ώστε να γίνουν όλοι οι κοινωνοί των προβλημάτων κι αν μπορούσαν να γίνουν αρωγοί στην προσπάθεια που κάνει ο δήμος, που φαίνεται όμως να μην έχει τα αποτελέσματα που θα θέλαμε.

Σε αυτήν την συνάντηση, δυστυχώς, δεν ήρθε κανένας από την δημοτική αρχή. Μας τίμησαν με την παρουσία τους η κυρία έπαρχος, η κυρία πρόεδρος των Ξενοδόχων Μαίρη Τριανταφυλλοπούλου, ο κ. Τσουλτσίδης διευθυντής του Marmari Palace, ο κ. Άμαλλος ιδιοκτήτης του Mastichari Bay και ο κ. Καραμήτρος ιδιοκτήτης του Horizon.

Ερ: Πότε έγινε αυτή η συνάντηση;

Ν.Σ.: Η συνάντηση έγινε στις 11 Μαρτίου. Ήταν μία πρωτοβουλία σοβαρή, έτσι ώστε ο καθένας να αναλάβει ένα μέρος ευθύνης. Ζούμε σε έναν τόπο όλοι μαζί. Από αυτόν προοδεύουμε και εφόσον υπάρχουν ανάγκες, ας συνεισφέρει ο καθένας με τον τρόπο που μπορεί. Εγκαταστάσεις όπως αυτές της ΕΚΟΤΑ και της ΔΕΗ, υποβαθμίζουν το περιβάλλον του Μαστιχαρίου. Θα σας έλεγα, ακόμα και να μην είναι υποχρεωμένοι να συμβάλλουν, θα έπρεπε να το κάνουν. Για το χωριό που τους φιλοξενεί, για το χωριό μέσα στο οποίο δρούνε και ευημερούν οι επιχειρήσεις τους. 

Ερ: Τουλάχιστον από ηθικής πλευράς όφειλαν να προσφέρουν στον τόπο που τους φιλοξενεί. Τέλος πάντων. Κατέληξε κάπου αυτή η συνάντηση ή λόγω απουσίας της δημοτικής αρχής ακυρώθηκε;

Ν.Σ.: Όχι, δεν ακυρώθηκε. Αυτά που είχαμε να πούμε, ειπώθηκαν. Δεν ήταν ανοιχτή συνάντηση, δεν ήταν λαϊκή συνέλευση. Ήταν η διοίκηση του Σωματείου μας με αυτούς που σας ανέφερα. Έχουμε βρει αρωγό στο πρόσωπο της κυρίας Μαίρης Τριανταφυλλοπούλου, η οποία και την περασμένη Κυριακή επισκέφθηκε το χωριό.

Και πάλι το περπατήσαμε να δούμε τα μεγάλα του προβλήματα. Ελπίζουμε και στη βοήθειά της, είναι πρόθυμη, όπως πρόθυμοι είναι και οι κύριοι ιδιοκτήτες των ξενοδοχείων που τίμησαν την πρωτοβουλία αυτή. 

Ερ: Κυρία Σκαλέρη, σκέφτεστε να ξανακαλέσετε τη δημοτική αρχή;

Ν.Σ.: Να ξανακαλέσουμε τον δήμο δεν είναι στις προθέσεις μας αυτή τη στιγμή.  Πάντως επαφές είτε με την κοινότητά μας, είτε με το εργοτάξιο στην Αντιμάχεια, ή με κυρίους αντιδημάρχους, υπάρχουν έτσι ώστε να κάνουμε πάντα αισθητή την παρουσία μας και να μην ξεχνάνε το παραμελημένο Μαστιχάρι.

Ερ: Εύχομαι από καρδιάς να συνεχίσετε τον αγώνα σας. Ας κλείσουμε αυτή τη συνομιλία μας, με κάτι ευχάριστο. Να υπενθυμίσουμε, λοιπόν, ότι φέτος κλείνουν φέτος 100 χρόνια από την ίδρυση του Μαστιχαριού και όπως μου είχατε πει στην προηγούμενη συζήτησή μας, πολλές οι επετειακές εκδηλώσεις. 

Ν.Σ.: Είναι πράγματι χρονιά ορόσημο για το Μαστιχάρι. Ένας λόγος παραπάνω που θα θέλαμε το χωριό μας να φορέσει τα καλά του. Ο κύριος δήμαρχος χρησιμοποίησε την έκφραση «φοράμε τα καλοκαιρινά μας», εμείς θα θέλαμε τα καλά του να φορέσει. Υπάρχουν πολλές εκδηλώσεις. Αυτή που έρχεται πρώτη, προγραμματισμένη, είναι μια εκδήλωση αποτίμησης, βράβευσης να το πω, των προέδρων και δημάρχων που πέρασαν από τον ιδιαίτερό μας τόπο την τελευταία εκατονταετία. Δηλαδή, από το 1926 φτάνουμε και μέχρι σήμερα στον κύριο δήμαρχο. 

Ερ: Πότε θα γίνει αυτή η εκδήλωση; 

Ν.Σ.: Είναι προγραμματισμένη για τις 25 Απριλίου 2026. Μας φιλοξενεί ο αγαπητός συμπατριώτης μας, ο κύριος Ελπιδόφορος Άμαλλος, που είναι κοντά μας, στο ξενοδοχείο του στο Mastichari Bay. Εκεί θα γίνει η εκδήλωση. Για όσους δεν βρίσκονται στη ζωή, θα καλέσουμε τους απογόνους τους να παραλάβουν τις τιμητικές πλακέτες.

Ερ: Είχατε κάνει έκκληση στους συμπατριώτες σας, στους συγχωριανούς σας, να πλαισιώσουν αυτές τις πολιτιστικές σας προσπάθειες. Έχει διευρυνθεί ο αριθμός των ανθρώπων που σας βοηθάει σε αυτές τις εκδηλώσεις; 

Ν.Σ.: Παρόλο που είναι δύσκολη η εποχή, γιατί όπως προείπαμε είναι η εποχή που όλοι ετοιμάζονται για να ανήκουν τις επιχειρήσεις τους, είχαμε τις προάλλες μία δεντροφύτευση.  Το πρώτο δέντρο που φυτεύτηκε στο Μαστιχάρι ήταν μια αρμυρήθρα. Ένα αρμυρίκι σωστότερα, αλλά εμείς αρμυρήθρες τις λέμε. Οπότε, σε ανάμνηση εκείνου του γεγονότος φυτέψαμε και εμείς μερικές αρμυρήθρες στον παραλιακό πεζόδρομο του χωριού μας και ήρθαν νέοι άνθρωποι και τους ευχαριστώ πάρα πολύ. Βασικά ήταν κορίτσια και ευχαριστώ τα κορίτσια μου που ήρθαν και βοήθησαν. Ήταν πολύ όμορφα. 

Ερ: Ελπιδοφόρο αυτό. 

Ν.Σ.: Ελπιδοφόρο, ναι. 

Ερ: Κυρία Σκαλέρη, σας ευχαριστώ θερμά για τη συνέντευξη για μια ακόμα φορά και θα ήθελα να κάνετε εσείς τον επίλογο.

Ν.Σ.: Αυτή τη στιγμή θέλω να ευχηθώ στον κόσμο καλή μεγαλοβδομάδα και καλή Ανάσταση.  Υγεία σε όλο τον κόσμο και χαρούμενες στιγμές.

Αυτά θέλω να ευχηθώ. Και για το χωριό μου καλύτερες εικόνες. 

Ερ: Καλύτερες ημέρες.

Ν.Σ: Είμαστε καλά, αλλά προσπαθούμε πάρα πολύ γι' αυτό. Δουλεύει ο Μαστιχαριώτης πάρα πολύ. Ο Μαστιχαριώτης έχει καταφέρει να είναι το Μαστιχάρι ένας προορισμός τόσο δυνατός.

*Η επιστολή του επάρχου Καλύμνου Μανώλη Μουσελλή στη σελίδα 16

Σημείωση:

Δυστυχώς, οι προσπάθειες του «Σ» να επικοινωνήσει με τον πρόεδρο του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου κ. Κώστα Χόνδρο, απέβησαν άκαρπες.

ΠΗΓΗ: ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑΘΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

«Θα πρέπει να μας προβληματίσει το “κάθε πέρσι και καλύτερα”»

«Βιωσιμότητα δεν είναι μόνο η προστασία του περιβάλλοντος και των πόρων του νησιού, αλλά και η ευημερία της κοινωνίας»

• «Κουτσουρεύτηκαν οι δήμοι και οι περιφέρειες, αμόρφωτοι υπεργολάβοι αντικατέστησαν τις τεχνικές υπηρεσίες και ανειδίκευτοι περαστικοί εργάτες τους φιλότιμους ντόπιους, που έχτιζαν με μεράκι τον τόπο τους. Τις συνέπειες αυτής της πολιτικής τις πληρώνουν οι πολίτες, οι τουρίστες και εν τέλει ο τόπος»

«Θεωρώ επιτυχία τη σύσταση της Εκτελεστικής Επιτροπής, που μέσω εξειδικευμένων ομάδων εργασίας θα διαχειρίζεται καθημερινά ζητήματα τουριστικής πολιτικής, ευκαιρίες προβολής, καθώς και τυχόν κρίσεις»

«Ένα θέμα που θα μας απασχολήσει μεσοπρόθεσμα, είναι η ποιοτική αναβάθμιση και το νοικοκύρεμα της νυκτερινής διασκέδασης, όπου θα πρέπει να συνταχθεί σχετική μελέτη κατόπιν διαβούλευσης με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, καθώς και η δημιουργία κινητών υπαίθριων αγορών σε κεντρικά σημεία, με τοπικά και χειροποίητα προϊόντα συλλόγων, ως πόλος έλξης επισκεπτών»

«Σήμερα, παρότι έχουμε σύμμαχο την τεχνολογία, ξοδεύονται περισσότερα χρήματα και χρόνος, καταναλώνεται περισσότερη φαιά ουσία σε μελέτες, αλλά το αποτέλεσμα δεν ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές ενός ιστορικού τουριστικού προορισμού του μεγέθους της Κω»

«Στόχος μας είναι να αναπτύξουμε σταδιακά έναν ευρύτερο βιώσιμο προορισμό, που θα συγκεντρώνει όλες τις εναλλακτικές μορφές τουρισμού στην ομορφότερη γειτονιά του Αιγαίου και να βγούμε να τον προωθήσουμε ενιαία στις εξειδικευμένες αγορές – στόχους»

«Ουσιαστικά επανήλθαμε στην τακτική που ακολουθούσαμε τα 14 χρόνια λειτουργίας του Ενιαίου Φορέα Τουρισμού, όπου οι αιρετοί είχαν επιτελικό ρόλο στη χάραξη της τουριστικής πολιτικής και η υλοποίηση των δράσεων γινόταν από τους επαγγελματίες της αγοράς και τα στελέχη των υπηρεσιών»

«Στην Επιτροπή Τουρισμού έχουμε αποφασίσει ότι θα συμμετέχουμε σε εκθέσεις, κατόπιν υπόδειξης των τουριστικών φορέων του νησιού. Εάν δεν υπάρχει επιχειρηματικό ενδιαφέρον για κάποιες αγορές, τότε δεν υπάρχει και λόγος συμμετοχής στις συγκεκριμένες εκθέσεις»

«Ο πόλεμος μπορεί να «κείται μακράν», όμως οι συνέπειες, ενεργειακό κόστος, μεταναστευτικό, σύντομα θα μας χτυπήσουν την πόρτα. Αυτή τη φορά δεν δικαιολογούνται λανθασμένες ενέργειες ούτε παραλήψεις και προπάντων απαιτείται σύμπνοια και συντονισμός δράσεων. Σε αυτό όμως το κομμάτι είμαι αισιόδοξος, καθώς βιώνω εκ των έσω το άριστο κλίμα συνεργασίας μεταξύ πολιτικής ηγεσίας και επαγγελματικών φορέων στην Κω»

«Αν ήθελε η πολιτεία να λύσει το στεγαστικό, θα έβρισκε τρόπο να βγάλει στην αγορά τα χιλιάδες κατασχεμένα ακίνητα των δημόσιων οργανισμών και των τραπεζών, τα εγκαταλελειμμένα, καθώς και της Εκκλησίας»

«Η βραχυχρόνια μίσθωση ξεκίνησε με τη φιλοσοφία της οικονομίας διαμοιρασμού, ως ένα συμπληρωματικό εισόδημα και εκεί έπρεπε να μείνει. Δεν καταλαβαίνω γιατί θα πρέπει να είναι αποκλειστικό προνόμιο των εύπορων τουριστών και των μεγαλοξενοδόχων. Τι δουλειά έχουν οι εταιρίες διαχείρισης, οι εργολάβοι που χτίζουν ολόκληρες πολυκατοικίες και οι αλλοδαποί επενδυτές;»

«Θεωρώ ότι ο τουρισμός είναι η πιο σοσιαλιστική μορφή βιομηχανίας και είναι δικαίωμα των λαών τόσο στις αγορές όσο και στους προορισμούς»

«Ποιοτικός είναι ο τουρίστας που σέβεται τον τόπο που επισκέπτεται, απολαμβάνει βιωματικές εμπειρίες με τους ντόπιους που συναναστρέφεται και καταναλώνει προϊόντα και υπηρεσίες σε όσο το δυνατόν περισσότερες οικογενειακές επιχειρήσεις, ενισχύοντας την τοπική οικονομία. Το ότι κάποιος διαμένει σε πεντάστερο ξενοδοχείο, δεν τον καθιστά απαραίτητα και «πεντάστερο πελάτη» για τον προορισμό»

 «Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν το νησί αντέχει κι άλλη ποσοτική αύξηση τουρισμού (ξενοδοχειακές κλίνες και τουριστικές επιχειρήσεις) αλλά και αν τις χρειάζεται... Έχουν γίνει πιο πλούσιοι οι Κώοι τα τελευταία 20 χρόνια που έχουν διπλασιαστεί οι αφίξεις των τουριστών; Τελικά για ποιον δουλεύει η Κως;»

Ένα κρίσιμο ζήτημα που απειλεί τόσο την ασφάλεια όσο και την εύρυθμη τουριστική και συγκοινωνιακή λειτουργία της περιοχής έρχεται στο προσκήνιο, λίγες μόλις εβδομάδες πριν την έναρξη της θερινής περιόδου.

Η Περιφερειακή Ενότητα Καλύμνου και ο Έπαρχος Μανώλης Μουσελλής κρούουν τον “κώδωνα του κινδύνου” για την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στο λιμάνι Μαστιχαρίου της Κω, όπου η εκτεταμένη συσσώρευση άμμου έχει προκαλέσει σημαντική μείωση των θαλάσσιων βαθών, καθιστώντας προβληματική –και σε ορισμένες περιπτώσεις επικίνδυνη– την προσέγγιση επιβατηγών σκαφών.

Το πρόβλημα, που εντάθηκε λόγω έντονων καιρικών φαινομένων του φετινού χειμώνα, έχει ήδη επιφέρει πρακτικές συνέπειες, με περιστατικά ζημιών σε πλοία και αναγκαστικές τροποποιήσεις δρομολογίων. Η εξέλιξη αυτή διαταράσσει την καθημερινότητα κατοίκων και επισκεπτών, ενώ ταυτόχρονα υπονομεύει έναν κομβικό κρίκο στη διασύνδεση της Καλύμνου με την Κω και το διεθνές της αεροδρόμιο.

Καθώς η τουριστική κίνηση αναμένεται να κορυφωθεί το επόμενο διάστημα, η ανάγκη για άμεσες παρεμβάσεις καθίσταται επιτακτική. Το ζήτημα δεν περιορίζεται πλέον σε λειτουργικές δυσχέρειες, αλλά εγείρει σοβαρά ζητήματα ασφάλειας για επιβάτες και πληρώματα, αναδεικνύοντας την ανάγκη συντονισμένης κινητοποίησης των αρμόδιων φορέων πριν οι συνέπειες γίνουν ακόμη πιο αισθητές

Ο έπαρχος ΠΕ Καλύμνου Μανώλης Μουσελλής ήδη απέστειλε επιστολή στον Πρόεδρο του ΔΛΤ Κω επισημαίνοντας την κρισιμότητα της κατάστασης και ζητώντας την άμεση δρομολόγηση των απαιτούμενων παρεμβάσεων.

Ο Γιώργος Πατούλης τονίζει πως η «διαρροή» επιστημονικού δυναμικού αποτελεί μία από τις σοβαρότερες απειλές για τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας

Κάθε χρόνο στις 7 Απριλίου, η διεθνής κοινότητα τιμά την Παγκόσμια Ημέρα Υγείας, υπενθυμίζοντας ότι η υγεία αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα.

Η ημέρα καθιερώθηκε το 1948, με αφορμή την ίδρυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, και διαχρονικά λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για την ανάδειξη κρίσιμων ζητημάτων δημόσιας υγείας και την ανάγκη ισότιμης πρόσβασης σε ποιοτικές υπηρεσίες περίθαλψης.

Για το 2026, το κεντρικό μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Υγείας, «Μαζί για την Υγεία. Με την επιστήμη» αναδεικνύει τη σημασία της επιστημονικής γνώσης και της διεθνούς συνεργασίας στην αντιμετώπιση σύγχρονων απειλών. Στο επίκεντρο βρίσκεται η προσέγγιση της One Health («Ενιαία Υγεία»), που συνδέει την ανθρώπινη υγεία με εκείνη των ζώων και του περιβάλλοντος, προωθώντας μια ολιστική στρατηγική πρόληψης και αντιμετώπισης κινδύνων.

Σε έναν κόσμο που αντιμετωπίζει σύνθετες απειλές για την υγεία, ο ΠΟΥ καλεί όλους να στηρίξουν την επιστήμη αξιοποιώντας τεκμηριωμένα δεδομένα και αξιόπιστες κατευθυντήριες οδηγίες.

Ωστόσο, πέρα από τις διεθνείς προκλήσεις, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα οξύ εσωτερικό ζήτημα: τη συνεχιζόμενη φυγή νέων γιατρών στο εξωτερικό. Σύμφωνα με στοιχεία του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών (ΙΣΑ), την περίοδο 2020-2025 περισσότεροι από 5.400 γιατροί έχουν αναζητήσει επαγγελματικές ευκαιρίες εκτός χώρας.

Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο πρόεδρος του ΙΣΑ Γιώργος Πατούλης, η «διαρροή» επιστημονικού δυναμικού αποτελεί μία από τις σοβαρότερες απειλές για τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας, εντείνοντας τις ήδη υπάρχουσες ελλείψεις και υπονομεύοντας τη μελλοντική του επάρκεια.

«Η μαζική μετανάστευση των νέων ιατρών αποτελεί μία από τις πιο σοβαρές προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα το σύστημα υγείας της χώρας. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που δεν είναι απλώς αριθμητικό είναι βαθιά ποιοτικό και στρατηγικό, καθώς η Ελλάδα χάνει το πιο δυναμικό, επιστημονικά καταρτισμένο και ελπιδοφόρο κομμάτι του ιατρικού της δυναμικού», τονίζει ο κ. Πατούλης.

Τα στοιχεία του ΙΣΑ

Το 2020 έφυγαν από τη χώρα 347 ανειδίκευτοι, 554 ειδικευμένοι, σύνολο 901 γιατροί. Οι περισσότεροι επιλέξανε την Αγγλία, 428 γιατροί και ακολουθεί η Κύπρος με 162 γιατρούς.

Ίδια περίπου εικόνα και για το 2021. «Μετανάστευσαν» 314 ανειδίκευτοι, 552 ειδικευμένοι, σύνολο 866 γιατροί. Και πάλι πρώτη χώρα η Αγγλία με 379 γιατρούς να την επιλέγουν και δεύτερη η Κύπρος με 160 γιατρούς.

Το 2022 χώρες του εξωτερικού επιλέξανε 808 γιατροί- ανειδίκευτοι 304, ειδικευμένοι 504. Οι περισσότεροι πήγαν στην Αγγλία, 288 γιατροί και ακολουθούν 61 στη Γαλλία, 54 Γερμανία, 50 Ελβετία.

Το 2023 η εικόνα παραμένει ίδια, καθώς 808 γιατροί έφυγαν από τη χώρα, ανειδίκευτοι 283 και ειδικευμένοι 525, με την Αγγλία να είναι πρώτη επιλογή για 288 γιατρούς και να ακολουθεί η Κύπρος για 97 γιατρούς.

Αύξηση των γιατρών που φεύγουν από την Ελλάδα καταγράφηκε το 2024. Συνολικά ο ΙΣΑ εξέδωσε 1.047 πιστοποιητικά γιατρών για το εξωτερικό-398 ανειδίκευτοι και 649 ειδικευμένοι. Πρώτη χώρα επιλογής πάλι η Αγγλία με 274 γιατρούς να την επιλέγουν και δεύτερη η Κύπρος με 118 γιατρούς.

Μικρή πτώση παρατηρήθηκε το 2025. Έφυγαν 384 ανειδίκευτοι και 584 ειδικευμένοι. Οι περισσότεροι προτίμησαν την Αγγλία, 319 γιατροί και ακολουθεί η Κύπρος με 142 γιατρούς.

Γιατί φεύγουν οι γιατροί

«Οι νέοι γιατροί δεν φεύγουν τυχαία. Φεύγουν γιατί αναζητούν συνθήκες αξιοπρέπειας. Φεύγουν γιατί θέλουν εκπαίδευση υψηλού επιπέδου. Φεύγουν γιατί σε άλλες χώρες της Ευρώπης και όχι μόνο, βρίσκουν οργανωμένα συστήματα, σαφή επαγγελματική προοπτική και αμοιβές που ανταποκρίνονται στην επιστημονική τους αξία.

Η αλήθεια είναι σκληρή: αν δεν δημιουργήσουμε ένα σύγχρονο, ανταγωνιστικό περιβάλλον, δεν θα μπορέσουμε να συγκρατήσουμε τους νέους επιστήμονες. Και τότε, το πρόβλημα δεν θα αφορά μόνο το ιατρικό σώμα θα αφορά την ίδια τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας», τονίζει ο Γιώργος Πατούλης.

Τα κίνητρα που πρέπει να δοθούν

«Η αντιστροφή του brain drain δεν μπορεί να γίνει με ευχολόγια. Απαιτεί συγκεκριμένες, στοχευμένες πολιτικές», σημειώνει ο πρόεδρος του ΙΣΑ και προτείνει:

• Αξιοπρεπείς αμοιβές, προσαρμοσμένες στα διεθνή δεδομένα, ώστε η παραμονή στη χώρα να είναι πραγματική επιλογή και όχι αναγκαστική θυσία.
• Σύγχρονο και οργανωμένο εκπαιδευτικό σύστημα, με πλήρη εφαρμογή των rotations και συνεχή αξιολόγηση.
• Διεθνείς συνεργασίες, με αδελφοποιήσεις με πανεπιστήμια και ιατρικούς φορείς της Ευρώπης και της Αμερικής, ώστε οι νέοι γιατροί να αποκτούν εμπειρία και εξωστρέφεια.
• Σταθερό επαγγελματικό περιβάλλον, χωρίς διαρκείς οικονομικές επιβαρύνσεις και αβεβαιότητα.
• Προοπτικές εξέλιξης, που θα συνδέονται με την επιστημονική πρόοδο και όχι με τη συγκυρία.

Ο κ. Πατούλης σημειώνει ότι «το σύνολο του ΕΣΥ οφείλει να τεθεί στην υπηρεσία της εκπαίδευσης των νέων γιατρών. Όχι αποσπασματικά, αλλά με στρατηγικό σχεδιασμό».

Η θέση και οι διεκδικήσεις του ΙΣΑ

Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών έχει επανειλημμένα θέσει το ζήτημα στην πολιτική ηγεσία, με σαφή και τεκμηριωμένο τρόπο.

Διεκδικεί «την ουσιαστική ενίσχυση των αμοιβών των ιατρών του ΕΣΥ, τονίζοντας ότι τα μέχρι σήμερα μέτρα είναι θετικά αλλά ανεπαρκή. Τη δημιουργία νέων θέσεων ειδικευομένων και την ενίσχυση της εκπαίδευσης. Τη διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα επιτρέπει στους γιατρούς να εργάζονται με αξιοπρέπεια, χωρίς εξουθενωτικά βάρη. Την κατάργηση στρεβλώσεων, όπως το clawback, που υπονομεύουν τη βιωσιμότητα του ιατρικού επαγγέλματος».

Παράλληλα, «έχουμε επισημάνει ότι η λύση δεν μπορεί να είναι η "διέξοδος" των γιατρών εκτός συστήματος για να συμπληρώσουν το εισόδημά τους. Η λύση είναι ένα ισχυρό δημόσιο σύστημα που θα στέκεται στα πόδια του», υπογραμμίζει η πρόεδρος του ΙΣΑ.

Η Ελλάδα ως διεθνές κέντρο υγείας

Την ίδια στιγμή, προσθέτει ο κ. Πατούλης, η χώρα μας διαθέτει ένα σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα: το υψηλού επιπέδου ιατρικό δυναμικό της.

«Ο ΙΣΑ επενδύει συστηματικά στην ανάπτυξη του ιατρικού τουρισμού, με στόχο η Ελλάδα να εξελιχθεί σε έναν διεθνή προορισμό υγείας. Αυτό δεν είναι απλώς ένα αναπτυξιακό μοντέλο είναι μια στρατηγική επιλογή για να μετατρέψουμε το brain drain σε brain gain», τονίζει.

Σύμφωνα με τον ίδιο για να γίνει αυτό, όμως, απαιτείται: Ποιότητα υπηρεσιών, οργάνωση, διασύνδεση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και πάνω από όλα, ανθρώπινο δυναμικό που θα παραμένει και θα εξελίσσεται στη χώρα.

Από τη διαρροή εγκεφάλων στην επιστροφή

Ο κ. Πατούλης καταλήγει ότι «η Ελλάδα μπορεί να γίνει χώρα υποδοχής επιστημόνων και όχι χώρα εξαγωγής. Μπορεί να μετατρέψει την απώλεια σε ευκαιρία. Όμως αυτό προϋποθέτει πολιτική βούληση, συνέπεια και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Οι νέοι γιατροί δεν ζητούν προνόμια. Ζητούν το αυτονόητο: να μπορούν να ζουν, να εργάζονται και να εξελίσσονται με αξιοπρέπεια στον τόπο τους.

Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών θα συνεχίσει να δίνει τη μάχη προς αυτή την κατεύθυνση με στόχο ένα σύστημα υγείας που δεν θα χάνει τους ανθρώπους του, αλλά θα τους κρατά και θα τους φέρνει πίσω».

Πηγή: ΑΠΕ - ΜΠΕ