ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΤΩΝ ΜΕΡΟΠΩΝ: ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ ΤΗΣ ΚΩ;

 Ο τόπος όπου έζησαν οι Κουτλούσιοι δεν έχει αλλάξει δραματικά στα ορεινά, οι λόφοι ήταν λίγο πιο χαμηλοί ενώ η πεδιάδα της Καρδάμαινας ακόμη δεν είχε δημιουργηθεί.

Μια σύντομη στιγμή στον χρόνο, ένα τυχαίο πέρασμα από το κοντινό, μακρινό χθες της ιστορίας του νησιού. Η γεωγραφία της μνήμης: οι πρώτοι κάτοικοι της Κω; Επαναπροσδιορισμός της πρώτης κοινότητας των Κώων.

«Οι πολιτισμοί έχουν καταστραφεί πολλές φορές και αυτός ο πολιτισμός δεν διαφέρει. Μπορεί να καταστραφεί. Μπορούμε να σκεφτούμε το χρόνο σε εκατομμύρια χρόνια και η ζωή θα ξαναρχίσει σιγά-σιγά. Ο Κόσμος λειτουργεί για εμάς πολύ επειγόντως, αλλά ο γεωλογικός χρόνος είναι διαφορετικός» επισημαίνει ο Nhat Hanh, βουδιστής μοναχός γεννημένος το 1926.

Αν έζησαν Νεαντερτάλιοι πριν από 40000 χρόνια ή παλαιότερα στην Κω είναι δύσκολο προς το παρόν να απαντηθεί. Όμως η παλαιοβιογεωγραφία δεν απορρίπτει μια τέτοια υπόθεση ή προσέγγιση αν θέλετε.

Το πότε ή πως έφτασε ο πρώτος Κώος στο νησί δεν είναι γνωστό. Απουσιάζουν διεπιστημονικές μελέτες [αρχαιολογικές, γεωλογικές, παλαιοντολογικές ανθρωπολογικές] για τις ρίζες της προϊστορικής κατοίκησης του νησιού αν και έχει αναφερθεί η εύρεση ανθρώπινων κρανίων από διάφορους ερευνητές [Σκεύος Ζερβός, κά] ή προφορικές μαρτυρίες από κατοίκους. Όμως οι πλούσιοι φυσικοί πόροι του νησιού και η γειτνίαση του με τη μικρασιατική ακτή όσο λειτουργούσε πάντα προσέλκυε νέους κατοίκους σε διάφορες χρονικές περιόδους.

Το σημαντικότερο κεφάλαιο της τοπικής ιστορίας μέχρι πριν από λίγα χρόνια πιστεύαμε ότι ξεκίνησε κάπου στην Ύστερη εποχή του Χαλκού με την ανάπτυξη των πρώτων προηγμένων οικισμών και αργότερα του μυκηναϊκού πολιτισμού [περίπου 1600 π.Χ-1100 π.Χ.].

Ωστόσο, σύμφωνα με πρόσφατη αρχαιολογική έρευνα η πρώτη γνωστή κατοίκηση του νησιού εμφανίζεται πολύ πριν από την 4η-2η χιλιετία π.Χ.

Σήμερα είναι αποδεκτό ότι η παλαιότερη γνωστή και επιβεβαιωμένη κατοίκηση του νησιού εμφανίστηκε 8000 χρόνια πριν από σήμερα, στην τοποθεσία του «Κουτλούση» σύμφωνα με τον ερευνητή, αρχαιολόγο Μ. Γεωργιάδη.

Η τοποθεσία του Κουτλούση στην Καρδάμαινα συναντάται σε υψόμετρα από 23-141μ. από την επιφάνεια της θάλασσας.

Πρόκειται για θέση από πρώην θαλάσσιους σχηματισμούς που αποτελείται από άμμους και ψαμμίτες πλειστοκαινικούς οι οποίοι προϋπήρχαν πριν από τη μεγάλη υποθαλάσσια έκρηξη της Αβύσσου.

ΦΩΤΟ: Γεωδίφης 1

Η ανύψωση του λόφου οφείλεται στην τοπική τεκτονική και ιδίως στη δραστηριότητα του Ρήγματος Κω το οποίο ανεβάζει στροφές κάθε περίπου 900-1000 χρόνια.

Κάποτε σε αυτή την τοποθεσία κατοικούσαν μεγάλα θηλαστικά [μαμούθ, ρινόκεροι κά]. Σήμερα τα εδάφη της περιοχής είναι πλούσια σε θαλάσσια και χερσαία απολιθώματα, γεγονός που μαρτυρά τις αλλαγές που έχει υποστεί στο πέρασμα του γεωλογικού χρόνου.

Πριν από 8000 χρόνια η τοποθεσία ήταν χαμηλότερη ενώ δεν υπήρχε η μεγάλη πεδιάδα της Καρδάμαινας. Γύρω από το ύψωμα του Κουτλούση ιδρύθηκαν μικροί οικισμοί.

Κατά τη νεολιθική περίοδο οι Κουτλούσιοι ασχολούνταν με γεωργικές δραστηριότητες, καλλιεργούσαν όσπρια και σιτηρά, ίσως είχαν εξημερωμένα πρόβατα και κατσίκια. Έφτιαχναν τα σπίτια από λάσπη, καλάμια και ντόπιες πέτρες. Χρησιμοποιούσαν οψιδιανό του Γυαλιού, γρανιτοειδή του Ελαιώνα, ασβεστόλιθους του Δίκαιου ακόμη και ρυόλιθους της Κεφάλου. Είχαν ανεπτυγμένη οικονομία και επικοινωνούσαν με τα γύρω μέρη και νησιά.

Τη 3η χιλιετία, ο οικισμός έγινε μεγαλύτερος σε έκταση όπως και οι γειτονικοί της Νεραντζιάς, του Κουτούνη και του Κούκκου. Την περίοδο αυτή μάλλον χρησιμοποιήθηκε χαλκός και πηλός για την κεραμική παραγωγή από τα πλούσια κοιτάσματα του νησιού.

Η τοποθεσία του Κουτλούση συναντάται απέναντι από τη Χερσόνησο της Δωρίδας. Πιθανόν οι πρώτοι κάτοικοι πέρασαν στο νησί με ξύλινα μονόξυλα από την απέναντι ακτή και μετά μετακινήθηκαν προς τα δυτικά ή ανατολικά. Κοντά  του είναι το ύψωμα Κουτούνης απέναντι από το Κάστρο της Αντιμάχειας. Η τοποθεσία διασχίζεται από δύο σημαντικά ρέματα, το Ρ. Στόλος δυτικά και το Ρ. Μία ανατολικά, που δημιουργήθηκαν 160 χιλιετίες μετά από την τρομερή ηφαιστειακή έκρηξη.

Από το ύψωμα του Κουτούνη οι εισβολείς χτυπούσαν το Κάστρο. Πρόκειται για λόφο με ύψος περίπου 136μ. από την επιφάνεια της θάλασσας. Αποτελείται από ιζηματογενείς σχηματισμούς που δημιουργήθηκαν σε περιβάλλον ρηχής θάλασσας [άμμους και ελαφρά συγκολλημένους ψαμμίτες], ηλικίας 1,8-0,16 εκ. ετών.

Η γεωλογία των πεδιάδων της Κω μας έχει δείξει ότι η μορφολογία της ακτογραμμής της έχει υποστεί μεγάλες μεταβολές τις τελευταίες χιλιετίες. Οι τοπικές τεκτονικές κινήσεις, η διάβρωση των ακτών και οι προσχώσεις των ποταμών έπαιξαν σπουδαίο ρόλο στη διαμόρφωση της μεγάλης και εύφορης πεδιάδας της Καρδάμαινας.

Πριν από 6000 χρόνια, η Καρδάμαινα καλυπτόταν από θάλασσα. Το Holocene Climate Optimum μια ζεστή περίοδος, 9000 έως 5000 χρόνια πριν [λόγω αλλαγών στην τροχιά της Γης- κύκλοι Milankovitch] συνέχισε τις αλλαγές της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων. Εξαιτίας αυτού του γεγονότος, μεταξύ 6000-3700 π.Χ. σύμφωνα με αρχαιολογικά ευρήματα, κάτοικοι της Καρδάμαινας ζούσαν σε υψηλότερες θέσεις στους λόφους του Κουτλούση, Κούκκου, Τσαγκάρη, Κουτούνη, Σουραή και Νεραντζιά. 

«Είχαν θέα το Καρπάθιο πέλαγος και η εγγύτητα των νεολιθικών τοποθεσιών τους, υποδηλώνει στενή σχέση και αλληλεξάρτηση μεταξύ τους όπως και διασύνδεση με άλλες τοποθεσίες του Αιγαίου» [Μ. Γεωργιάδης].

Σημείωση: Περισσότερα στο e-book

Δᾶμος ὁ Κώιων, 2021

ΦΩΤΟ: Γεωδίφης